Logo
Logo
Gardeners' world listopad - grudzień 2021
45
Okazje
Artykuł na: 9-16 minut

Jak rozświetlić cień | 10+ najlepszych roślin do ogrodu

Ogród w zacienionym miejscu może być wyrafinowany, ekscytujący i piękny. Istnieje wiele ciekawych roślin do aranżacji zakątków, do których dociera znikoma ilość światła. Jarosław Jacek Gryz, ekspert Związku Szkółkarzy Polskich, podpowiada, jak pięknie obsadzić cienisty zakątek.

Gardeners World Edycja Polska
Artykuł pochodzi z magazynu
Gardeners' World. Edycja Polska / Marzec-Kwiecień 2021

Przy aranżacji cienistego ogrodu mamy do wyboru pokaźną paletę roślin – nie tylko bylin, ale także zimozielonych krzewinek, pnączy i krzewów. Przed przystąpieniem do projektowania koniecznie sprawdź warunki świetlne, rodzaj podłoża i poziom jego wilgotności, aby odpowiednio dobrać nasadzenia. Zacienienie może być całodniowe lub tylko w określonych porach dnia lub roku (poranne lub popołudniowe słońce, bezlistne gałęzie drzew wiosną).

Warstwa humusu, jego odczyn i to, co się pod nim znajduje (piasek czy glina), ma znaczenie dla określenia żyzności i przepuszczalności podłoża. Miejsca zacienione potrafią być bardzo suche (parasol z konarów i liści drzew, okapy budynków, płytko korzeniące się brzozy, magnolie, świerki), ale mogą też być stale wilgotne lub okresowo zalewane. Tylko poznanie warunków siedliskowych (ewentualnie ich poprawa poprzez prześwietlenie koron, nawiezienie kompostem, ściółkowanie, nawadnianie) umożliwi wyselekcjonowanie odpowiednich gatunków i odmian, które będą zdrowo rosły i rozświetlą cień.

rośliny do cienia zawilec wielkokwiatowy Anemone sylvestris
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)
Zawilec wielkokwiatowy (Anemone sylvestris)

Nie bój się cienia

Projekt ogrodu oparty na inspiracji rodzimymi lasami mieszanymi świetnie sprawdzi się w głębokim cieniu, jeśli wykorzystamy rośliny runa leśnego, takie jak konwalie, kokoryczki czy kopytniki, a zwłaszcza paprocie: narecznice, języczniki i wietlice. W trochę lepszych warunkach świetlnych mamy do wyboru znacznie szerszą paletę sprawdzonych propozycji.

Zrównoważenie koloru liści odmian jednolicie zielonych i pstrych, kształtu pokaźnych kęp funkii i niepozornych, rozproszonych zawilców, struktury skórzastych, jędrnych blaszek bergenii i jedwabistych, efemerycznych arizem pozwoli wydobyć ich subtelne piękno i przełamać cienistą przestrzeń.


Do rozświetlenia cienia najodpowiedniejsze będą odmiany o jasno obrzeżonych lub kremowych, mozaikowych wzorkach i cętkach na liściach lub o białych kwiatach. Wybór gatunków bylin cienioznośnych jest zdumiewająco zróżnicowany i pozwala stworzyć efektowne nasadzenia, atrakcyjne przez cały rok.

Nawet w letnie gorące dni, gdy słońce świeci wysoko, pod zwartym okapem drzew panuje orzeźwiający chłód i lekki półmrok. W tym czasie na cienistej rabacie najlepiej będą prezentować się byliny o dekoracyjnym ulistnieniu. Jeśli chociażby jednemu promieniowi uda się przebić przez plątaninę gałęzi, to rozbłyśnie on ze zdwojoną siłą na pstrokatej, błyszczącej lub skórzastej powierzchni liści bylin.

rośliny do cienia barwinek pospolity Vinca minor Ralph Shugert
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)
Barwinek pospolity (Vinca minor) 'Ralf Shugert'

Najważniejsze gatunki na wiosnę i lato

W coraz dłuższe wiosenne dni delikatne promienie słońca, przesiane przez konary i gałęzie z dopiero co pękającymi pączkami, mają szansę dotrzeć i ogrzać przez chwilę mroczne zakątki, w których pysznią się najpierw białe cebulice syberyjskie (Scilla siberica) ‘Alba’, a później białe kamasje (Camassia leichtlinii) ‘Alba’. Kolejno swój urok zaczynają roztaczać byliny stworzone z natury do cienistych ogrodów leśnych w stylu naturalistycznym i w typie nieformalnym.

Latem centralne miejsce cienistego zakątka ozdobi na przykład kolekcja niezastąpionych funkii (Hosta). Rośliny te tworzą kępy o zróżnicowanej wielkości, od miniaturowych do olbrzymich, składające się głównie z liści odziomkowych wyrastających z krótkiego kłącza z gęstymi pęczkami mięsistych korzeni. Kształt blaszki liściowej zależy od gatunku (rodzaj liczy 20-50 gatunków w różnych ujęciach systematycznych) i odmiany (powyżej tysiąca kultywarów). Liście odmiany ‘Brim Cup’ zdobi szerokie, nieregularne obrzeżenie w kremowobiałym kolorze. U ‘Ginko Craig’ jest ono białe, ale z pofalowanym brzegiem. ‘Pandora’s Box’, miniaturka dorastająca do 5 cm, ma na kremowobiałym liściu szarozielony, postrzępiony margines. Mroczne zakątki idealnie ożywią formy żółtolistne: wyprostowana ‘Sun Power’, złocista ‘Zounds’ czy ‘Fire Island’ o wiśniowych ogonkach liściowych i zaczerwienionych nerwach na zielono-żółtych blaszkach.

rośliny do cienia tawułka Astilbe Betsy Cuperus
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)
Tawułka (Astilbe) 'Betsy Cuperus'

Najważniejsze gatunki na jesień i zimę

W rześkie jesienne dni na pierwszy plan wysuwają się zimozielone rośliny tworzące strukturę założenia. Godne polecenia, odporne odmiany, które nie są bylinami, ale pełnią ich rolę oraz zepną i zespolą całą cienistą kompozycję to m.in. barwinek pospolity (Vinca minor) ‘Ralph Shugert’ o ciemnozielonych błyszczących liściach z nieregularnym białym obrzeżeniem (nagroda brytyjskiego Królewskiego Towarzystwa Ogrodniczego RHS Award of Garden Merit) oraz ‘Illumination’ z szerokim żółtym, świetlistym wzorem wzdłuż unerwienia, a także runianka japońska (Pachysandra terminalis) ‘Variegata’ – wolno rosnąca krzewinka tworząca zwartą okrywę wysokości ok. 15-20 cm. Jej powcinane, grubo ząbkowane, skórzaste liście z delikatnym kremowobiaławym brzegiem i nieregularnymi, fantazyjnymi plamkami uatrakcyjnią nawet dużą zacienioną powierzchnię. Bluszcz pospolity (Hedera helix) ‘Profesor Seneta’ jest polską odmianą o dużych, skórzastych, ciemnozielonych liściach z kremowobiałym, marmurkowym zdobieniem. Rośliny okrywowe powinny stanowić tło dla tych o dużych i dekoracyjnych liściach. Warto posadzić je dużymi, nieregularnymi plamami lub wijącymi się wstęgami.

rośliny do cienia onoklea wrażliwa Onoclea sensibilis
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)
Onoklea wrażliwa (Onoclea sensibilis)

Ekspert poleca: niezawodne byliny do cienia

rośliny do cienia arizema amurska Arisaema amurense
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Arizema amurska (Arisaema amurense)

Dość rzadko spotykana dwupienna bylina o okrągławej bulwie i całobrzegich, pięciodzielnych liściach (u młodych roślin trójdzielnych) długości 35 cm. Pęd kwiatostanowy stanowi pochwa o dł. ok. 5 cm z zagiętym wierzchołkiem, bladozielona z białymi paseczkami i kolbą kwiatową wewnątrz. Kwitnie pod koniec maja i w czerwcu. Często zdarza się, że młode okazy początkowo wykształcają kwiat męski, który z wiekiem zmienia się w żeński. Jednak niekiedy, po obfitym owocowaniu, ponownie dochodzi do zmiany płci kwiatów. Czerwone, błyszczące, zebrane na szczycie kolby nasiona pięknie zdobią cienistą rabatę jesienią. Preferuje wilgotną, ale nie mokrą, próchniczą, przepuszczalną glebę.

rośliny do cienia zawilec gajowy Anemone nemorosa
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Zawilec gajowy (Anemone nemorosa)

Cenna kłączowa bylina okrywowa o jednym liściu odziomkowymi z ząbkowanymi brzegami, która w marcu i kwietniu zachwyca białymi kwiatami. Do ciekawych kultywarów należą: ‘Alba Plena’ o podwojonej liczbie płatków, ‘Blue Eyes’ o pełnych białych kwiatach z fioletowym oczkiem, ‘Green Dream’ z pylnikami przekształconymi w drobniutkie zielone listki otoczone białym wianuszkiem płatków czy ‘Lychette’ o bardzo dużych śnieżnobiałych kwiatach. Wyhodowano również odmiany o zabarwieniu niebieskim, różowym, fioletowym lub żółtym, co daje możliwość stworzenia ogrodu tematycznego lub kolekcjonerskiego wraz z innymi gatunkami zawilców, np. altajskim (A. altaica), bajkalskim (A. baicalensis), długowłosym (A. crinita) i narcyzowatym (A. narcissiflora).
 
rośliny do cienia brunera wielkolistna Brunnera macrophylla
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Brunera wielkolistna (Brunnera macrophylla)

Długowieczna, kępiasta roślina z rodziny ogórecznikowatych dorastająca do 50 cm wysokości. Blaszki liściowe sercowate, ciemnozielone, od spodu pokryte meszkiem, a u odmian ozdobnych spotyka się białe, kremowobiałe, żółte czy zielonooliwkowe dekoracyjne ubarwienie wzdłuż nerwów i brzegów liści lub nieregularne plamki i mozaiki na całej ich powierzchni. Drobne kwiaty zebrane po kilka lub kilkanaście przypominają kolorem i kształtem niezapominajki. Pojawiają się od marca do czerwca. Są błękitne lub niebieskie, a u odmiany ‘Alba’ – białe. Polecane hodowlane formy, o ozdobnym, jasnym ulistnieniu to m.in.: ‘Variegata’ – z kremowobiałą, nieregularną obwódką; ‘Jack Frost’ – ze srebrzystą, metaliczną mozaiką i jasnozielonym, wyrazistym unerwieniem; ‘Looking Glass’ – o srebrzystobiałych blaszkach z delikatnym zielonym użyłkowaniem wzdłuż nerwów i cienkim marginesem wzdłuż krawędzi; ‘Gordono Gold’ – o liściach początkowo zielonych, a później marmurkowych ze złoto-żółtym rysunkiem. Brunery wymagają żyznej i umiarkowanie wilgotnej gleby.

rośliny do cienia epimedium wielkokwiatowe Epimedium grandiflorum
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Epimedium wielkokwiatowe (Epimedium grandiflorum)

Pochodząca z Korei i Japonii niewysoka wieloletnia okrywowa roślina zielna, o wysokości do 20-35 cm. Liście jajowate, na brzegach kolczaste, zimotrwałe. W mroźne, bezśnieżne zimy mogą podsychać, ale wiosną szybko się regenerują. Pęd kwiatostanowy złożony z kilku do kilkunastu oryginalnych kwiatów koloru białego, żółtego lub różowo-purpurowego, pojawia się od kwietnia do czerwca. Odmiana ‘Elfenkönigin’ wytwarza okazałe, białe kwiaty, ‘Rose Queen’ – duże, różowo-białe, a ‘White Queen’ białe z muśnięciem różu, ale mniejsze (2,5 cm średnicy). Stanowisko umiarkowanie wilgotne, żyzne.

rośliny do cienia parzydło leśne Aruncus dioicus
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Parzydło leśne (Aruncus sylvestris)

Ponad imponującą masą pierzastych liści w czerwcu pojawiają się silnie rozgałęzione wiechy rozdzielnopłciowych, kremowobiałych kwiatów. Roślina tolerancyjna. Ma niewielkie wymagania glebowe i dobrze znosi suszę, ale rośnie lepiej na żyznych i wilgotnych terenach. Odmiana ‘Glasnevin’ jest niższa (60-120 cm), ale ma silniej podzielone liście. Natomiast ‘Kneiffii’, z bardzo cienkimi, zwieszającymi się łodygami i nitkowatymi segmentami, w czasie kwitnienia zdaje się tworzyć ulotną białawą mgiełkę unoszącą się nad mocno pierzastym ulistnieniem. Tę delikatność można zestawić z podobnymi w kształcie, ale sztywniejszymi i okazalszymi kwiatami tawułki japońskiej (Astibe japonica) ‘Deutschland’.

rośliny do cienia jarzmianka większa Astrantia major
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Jarzmianka większa (Astrantia major)

Dziko rośnie w Sudetach i Karpatach i jest rozpowszechniona w południowej części niżu. Dorasta, w zależności od odmiany, do 30-90 cm wysokości. Jej liście osadzone na długich ogonkach są podzielone i mają ząbkowane brzegi. Kwiaty zebrane w baldaszki pojawiają się od czerwca do sierpnia. U jarzmianki ‘Alba’ są śnieżnobiałe, a u ‘Moira Red’ początkowo zaróżowione, a następnie białe z zielonkawym odcieniem na wierzchołkach pokrywy baldachu. ‘Sunningdale Variegated’, wyrastająca na 70 cm, ma jasnożółte, nieregularnie rozmieszczone plamki, które ładnie kontrastują z ciemną zielenią pierzastych blaszek liściowych. Kwitnie na różowo.

rośliny do cienia wietlica japońska Athyrium nipponicum var.pictum
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Wietlica japońska (Athyrium nipponicum var. pictum)

Paproć wytwarzająca krótkie kłącze z licznymi i gęsto skupionymi liśćmi, która bardziej niż głęboki cień preferuje stanowiska półcieniste. Odmiana ‘Ursulas Red’ urzeka srebrzystobiałymi listkami zieleniejącymi w okolicach nerwów na purpurowej osadce. ‘Silver Falls’ jest podobna, ale z szarawym odcieniem. ‘Cristatoflabellatum’ poza intensywnym, srebrno-białym wybarwieniem zachwyca pierzasto podzielonymi listkami. Jest w pełni mrozoodporna.

rośliny do cienia konwalia majowa Convallaria majalis
Fot. Grzegorz Falkowski (ZSzP)

Konwalia majowa (Convallaria majalis)

Dobrze znana, rozpowszechniona w lasach liściastych i mieszanych rodzima roślina kłączowa. Na uwagę zasługują odmiany: ‘Polish Beauty’ o licznych białożółtych paseczkach na liściach, podobne do siebie ‘Albostriata’, ‘Aureovariegata’ i ‘Variegata’ z białymi lub kremowobiałymi liniami, złoto obrzeżona ‘Cream da Mint’ oraz ‘Prolificans’ z rozgałęzionymi kwiatostanami.

Tekst: Jarosław Jacek Gryz, zdjęcie tytułowe: ZGURSKI1980 / DEPOSITPHOTOS

Gardeners World okładka 2 2021

Artykuł pochodzi z magazynu
Gardeners' World. Edycja Polska / Marzec-Kwiecień 2021

LOGO ZSZP Artykuł powstał we współpracy z Związkiem Szkółkarzy Polskich
Więcej o roślinach i ich producentach znajdziesz na e-katalogroslin.pl
To Cię zainteresuje
Pokaż więcej (9)
Nowe treści
Ważne tematy
Lista zakupów
Porady na ten tydzień
Tydzień 43, Sentencja nr:7
Tydzień 43, Sentencja nr:7
Jesień w ogrodzie kojarzy nam się z kolorowymi liśćmi. Przybierają one najróżniejsze kolory – złote, czerwone, pomarańczowe lub brązowe. Nie bez powodu ta pora roku nazywana jest złotą polską jesienią.
Tydzień 43, Sentencja nr:6
Tydzień 43, Sentencja nr:6
Rośliny zimozielone (różaneczniki, świerki, żywotniki) dobrze jest w tym miesiącu obficie podlewać. Różaneczniki ściółkujemy.
Tydzień 43, Sentencja nr:4
Tydzień 43, Sentencja nr:4
W drugiej połowie miesiąca należy po raz ostatni skosić trawnik. Ostrze kosiarki trzeba nastawić tak, by źdźbła traw nie były krótsze niż 5 cm.
Tydzień 43, Sentencja nr:3
Tydzień 43, Sentencja nr:3
Regularnie grabimy liście opadające na trawnik ale też skoszoną trawę, w przeciwnym razie darń może ulec gniciu. Do grabienia skoszonej trawy i liści najlepiej użyć grabi o sprężystych zębach Pamiętajmy też, że przed zimą warto jest wykonać aerację, czyli napowietrzanie, trawnika.
Tydzień 43, Sentencja nr:2
Tydzień 43, Sentencja nr:2
W październiku możemy wysadzać do ogrodu drzewa i krzewy liściaste, które rosły w donicach. Sadzimy także drzewa i krzewy iglaste oraz pnącza.
Tydzień 43, Sentencja nr:1
Tydzień 43, Sentencja nr:1
Opadłe z drzew owoce, których nie można wykorzystać do celów spożywczych, trzeba systematycznie usuwać, w przeciwnym wypadku staną się źródłem chorób roślin. Usuwamy i palimy także chore pędy i liście drzew oraz krzewów.
Serwisy partnerskie
Dom i wnętrze
Już jest! Nowe wydanie Gardeners` World
Gardeners' World Edycja Polska listopad - grudzień 2021
Zamów z darmową dostawą do domu!