Zawilec gajowy (Anemone nemorosa) to bylina należąca do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae). W środowisku naturalnym występuje w Europie oraz Ameryce Północnej. Porasta lasy liściaste, rzadziej mieszane, iglaste oraz zarośla. W Polsce jest gatunkiem pospolitym nie podlegającym ochronie gatunkowej. Często występuje w większych grupach.

Dorasta zwykle do 15cm wysokości. Tworzy gęste kępy złożone z dłoniastodzielnych liści. Kwitnie bardzo wcześnie – jeszcze przez zazielenieniem się lasów (zwykle już na początku marca). Kwiaty są dość duże (średnica 3cm), sześciopłatkowe o białej barwie. Zamykają się wieczorem (oraz w czasie pochmurnej pogody). Dla leśników są wyznacznikiem dobrego okresu korowania ściętych drzew.

Po kwitnieniu organy nadziemne zanikają. Częścią podziemną są walcowate kłącza z drobnymi, korzonkami. To gatunek trujący. Nie można zrywać go gołymi rękami, gdyż może lekko poparzyć skórę lub wywołać zmiany alergiczne. Na dzikie zwierzęta nie ma negatywnego wpływu – jest pokarmem dla jeleni i sarn.

Interesujące odmiany

  • 'Alba Plena' – odmiana o kwiatach pełnych;
  • 'Vestal' – o kwiatach białych, plennych;
  • 'Rosea' – o kwiatach pojedynczych biało-różowych;

Wymagania i uprawa

Zawilec gajowy lubi miejsca lekko zacienione - dobrze sobie radzi pod koroną drzew oraz krzewów (najważniejsze fazy przechodzi jeszcze przed rozwojem liści u tych grup). Sadzony na pełnym słońcu bywa kłopotliwy – wymaga częstego podlewania i może zasychać.

Preferuje podłoża żyzne, próchnicze, lekko kwaśne, umiarkowanie wilgotne. Nie znosi zarówno gleb suchych jak i podmokłych. Gatunek jest w pełni mrozoodporny. Można go sadzić jesienią lub wiosną (12-15 egzemplarzy na 1m²).

Efektywne jest także rozmnażanie nasion (najlepiej w terminie od maja do czerwca). Zbiór nasion często przypada w okolicach „Zimnej Zośki” (owocostany łatwo obsypują się). Bylina nie wymaga szczególnych zabiegów pielęgnacyjnych. Z czasem trzeba kontrolować jej wzrost, gdyż może rozrastać się ekspansywnie.

Zastosowanie

Zawilec gajowy jest chętnie uprawiany w ogrodach i parkach, gdyż jest jednym z pierwszych gatunków kwitnących wczesną wiosną. Ze względu na pochodzenie często uprawia się je w cienistych zakątkach – pod koroną drzew i krzewów.

Nadają się do dekoracji ogrodów wiejskich, naturalistycznych i leśnych. Dobrze wyglądają na cienistych rabatach. Zawilec sprawdza się jako roślina okrywowa o ile połączy się ją z innym gatunkiem, który później rozpoczyna sezon wegetacyjny. Dawniej zawilec gajowy miał szerokie zastosowanie w medycynie ludowej.

autor i fot. Ewa Jankowska