Pienne formy drzew i krzewów – czym są i jak powstają?

Skąd się biorą pienne formy roślin?

W sklepach lub centrach ogrodniczych znajdziemy wiele roślin (najczęściej drzew) uprawianych na tak zwanym pniu. Zwykle powstają one poprzez szczepienie, czyli odmiany szlachetne różnych gatunków, zostają zaszczepione na wyższym bądź niższym pniu.

Forma pienna (szczepiona) składa się więc z dwóch okazów roślin – tzw. podkładki i zaszczepionej na niej odmiany o określonych cechach. Dzięki temu, w przyszłości otrzymujemy dekoracyjne korony o różnych kształtach, rosnące na pojedynczym pniu o różnych wysokościach. Miejscem szczepienia są zazwyczaj górne partie pnia, zwykle na wysokości od kilkudziesięciu do ponad 200 cm, co pozwala uzyskać formę przypominającą miniaturowe drzewo.

Jako tzw. podkładkę (fragment pnia, na którym szczepi się roślinę) zwykle szkółkarze stosują roślinę należącą do tego samego rodzaju lub zbliżoną genetycznie, która jest dość odporna na warunki atmosferyczne oraz choroby szkodniki, a także prosta w uprawie.

Wegetatywny sposób rozmnażania (np. szczepienie) sprawia, że powstające nowe rośliny powtarzają pożądane cechy roślin matecznych. Z kolei rozmnażanie generatywne (z nasion) w wielu przypadkach powoduje mutacje i brak powtarzania cech u roślin (np. koloru liści lub pokroju).

Drzewa lub krzewy szczepione na pniu, to duża i popularna w ogrodach oraz zieleni miejskiej grupa roślin, wykorzystywana w różnych kompozycjach. Najpopularniejsze są szczepione rośliny kwitnące (np. róże, bzy lilaki, azalie, migdałki, jabłonie i śliwy ozdobne), a także o kulistych lub płaczących, parasolowatych koronach oraz gatunki zimozielone (także iglaki), które są sadzone zarówno pojedynczo, jak i w kompozycjach roślinnych, gdzie prezentują się bardzo dekoracyjnie. Są ozdobą nie tylko w ogrodzie, ale świetnie wyglądają również w donicach i pojemnikach, jako roślinna atrakcja na balkonie, tarasie, czy w ogródkach restauracyjnych.

Tak uzyskane rośliny mają też praktyczna zaletę – przez cały okres życia nie rosną wzwyż (lub nieznacznie), natomiast rozrastają się ich korony, które można dowolnie przycinać do pożądanych wymiarów oraz formować ich kształt.

Rośliny prowadzone na „ jeden pień”

Pienne formy (np. krzewów) można uzyskać nie tylko poprzez szczepienie, ale również przez właściwe i systematyczne przycinanie. W tym przypadku trzeba przyjrzeć się danej roślinie już we wczesnej fazie wzrostu. Warto zwrócić uwagę na okaz, który wyróżnia się jednym, silnym, dominującym pędem. Poprzez zupełne usunięcie (wycięcie) innych, słabszych pędów i pozostawienie jedynie rozgałęzień w górnych partiach silnego pędu głównego można wyprowadzić daną roślinę na formę pienną.

W wyniku regularnego przycinana i formowana korony w kolejnych sezonach, można z czasem stworzyć dekoracyjną, oryginalną roślinę stylizowaną na szczepioną na pniu. Trzeba pamiętać, że będzie ona nadal rosła wzwyż i wszerz, co wymaga stałego cięcia i formowania. W ten sposób można uformować wiele gatunków roślin, np. cyprysiki, jałowce, jodły, sosny, świerki, żywotniki (tuje), hortensje, krzewuszki, forsycje i wiele innych.

Dobór krzewów i drzew w formie piennej

Polecane do mniejszych ogrodów i na małe przestrzenie szczepione formy pienne drzew i krzewów o efektownych liściach, kształtach koron i kwiatach znajdziemy wśród wielu gatunków. Dzięki szczepieniu, wiele gatunków drzew, które naturalnie osiągają spore rozmiary można uprawiać w formie zminiaturyzowanej, co jest szczególnie cenne w miejscach, gdzie nie ma przestrzeni na „zwykłe” drzewa. W tej grupie na uwagę zasługują między innymi:

• Buk pospolity 'Purpurea Pendula' – "płaczący" pokrój i ciemnoczerwon liście, jesienią przebarwiające się na kolor czerwonobrązowy.
• Śliwa wiśniowa 'Pissardii', 'Woodii' – bordowe liście i zaokrąglona korona.
• Jabłonie ozdobne, np. 'Royalty', 'Profusion' – niskie i obficie kwitnące odmiany.
• Wierzby ozdobne, np. niskie odmiany 'Hakuro Nishiki', 'Kilmarnock' – płacząca, parasolowata korona.
• Róże szczepione na pniu – wiele odmian o kulistej lub zaokrąglonej koronie.
• Migdałek trójklapowy – kwitnie na różowo wiosną.
• Klony palmowe – wiele odmian; polecane do ogrodów w stylu japońskim (efektowne kształty i barwy liści).
• Lilak Meyera – miniaturowy gatunek o drobnych liściach i kwiatach oraz zaokrąglonej koronie.
• Brzoza brodawkowata 'Youngii' – odmiana o płaczącym, parasolowatym pokroju, w zależności od wysokości szczepienia dorasta do wysokości 2–3 m i osiąga podobną szerokość.
• Klon jesionolistny 'Flamingo' – odmiana o biało – zielono – różowych – liściach, wymaga lekkiego cięcia.
• Morwa biała – często szczepiona i prowadzona w formie płaczącej; o parasolowatym kształcie korony.
• Surmia bignoniowa 'Nana' – odmiana o dużych, dekoracyjnych, sercowatych liściach i zaokrąglonej koronie.
• Wiąz 'Camperdownii' – odmiana o parasolowatym, płaczącym pokroju korony; dekoracyjna także w okresie bezlistnym.

Tekst: Maciej Aleksandrowicz, zdjęcie tytułowe: denfotoblog@gmail.com / Depositphotos