Pachnie jak Earl Grey i przyciąga motyle. Ta bylina pasuje do ogrodu naturalnego

Aromatyczna gwiazda letnich rabat

W ostatnich latach coraz większą popularnością cieszą się ogrody naturalistyczne, które nie tylko zachwycają wyglądem, ale również wspierają lokalny ekosystem – są źródłem pyłku i nektaru dla wielu gatunków owadów. Wśród roślin szczególnie cenionych przez miłośników tego typu założeń znajduje się pysznogłówka (Monarda).

Pysznogłówka to niezwykła bylina, która wyróżnia się nie tylko oryginalnym wyglądem, lecz także intensywnym aromatem – jej liście po roztarciu przypominają zapach herbaty Earl Grey.

Za charakterystyczny zapach pysznogłówki odpowiadają olejki eteryczne zawarte w jej liściach i kwiatach. Po potarciu rośliny w palcach można wyczuć wyraźne nuty cytrusów oraz bergamotki. Właśnie z tego względu pysznogłówka bywa nazywana jedną z najbardziej aromatycznych roślin ogrodowych.

Pysznogłówkę można też posadzić w ogrodzie, w którym rosną gatunki jadalne – z jej liści można parzyć herbatki, a kwiaty wykorzystywać bezpośrednio jako świeży, kolorowy dodatek do sałatek i deserów.

Fot. MARIA – Nature, eugen / AdobeStock

Sadzenie w ogrodzie roślin takich jak pysznogłówka sprawia, że z bliska można podziwiać interesujące gatunki pszczół, trzmieli czy motyli

Pożytek dla motyli i pszczół

Pysznogłówka, gdy zakwita, staje się prawdziwym rajem dla pożytecznych owadów. Jej efektowne, fantazyjne kwiatostany produkują duże ilości nektaru, który przyciąga motyle, pszczoły, trzmiele i wiele innych pożytecznych owadów. W czasach, gdy populacje zapylaczy w wielu regionach świata maleją, sadzenie takich roślin ma szczególne znaczenie. Dzięki pysznogłówce ogród staje się dla nich atrakcyjny i zapewnia im pokarm.

W okresie kwitnienia nad rabatami z pysznogłówką nieustannie unoszą się kolorowe motyle; trzeba pamiętać, że obecność owadów zapylających to nie tylko radość dla oczu – korzystnie wpływa również na plonowanie roślin owocowych i warzywnych.

Fot. Debu55y / AdobeStock

Pysznogłówka świetnie prezentuje się w dużych grupach. Warto tworzyć z niej plamy barwne, na przykład z dzielżanami

Pysznogłówka w kompozycjach

Kompozycje ogrodowe mogą mieć różne style i każdy wybiera do ogrodu swój ulubiony. Pysznogłówkę można wykorzystywać na różne sposoby. W małych miejskich ogrodach i w zabudowie szeregowej sprawdzają się odmiany o kompaktowym pokroju, które nie osiągają zbyt wielkich rozmiarów i dobrze rosną w pojemnikach.

Tego typu pysznogłówki (dorastające do około 50-60 cm wysokości) można sadzić na wąskich rabatach oraz w donicach na tarasach i zestawiać z roślinami o podobnych wymaganiach w stosunku do podłoża i stanowiska – np. szałwiami o strzelistych kwiatostanach, niskimi jeżówkami, werbeną ogrodową czy niskimi kępkami traw ozdobnych, np. kostrzewą siną czy zwiewną ostnicą cieniutką.

Najciekawiej jednak pysznogłówki prezentują się posadzone łanami, w nasadzeniach naturalistycznych. Zależnie od tego, ile mamy miejsca, możemy wybrać jedną lub kilka odmian o różnych kolorach i sadzić je w towarzystwie.

Obok pysznogłówek osiągających 90-120 cm wysokości dobrze prezentują się krwawniki, jeżówki, dzielżany, rudbekie, różnokolorowe odmiany szałwii omszonej, werbena patagońska, kłosowiec, krwiściąg, zakwitające pod koniec lata astry, a także wdzięczne ostróżeczki. Między tymi kwitnącymi gatunkami warto posadzić trawy ozdobne, takie jak niewysokie odmiany miskantów, proso rózgowate czy trzcinnik.

Fot. Susie / AdobeStock

Swobodne mieszanie na rabatach różnych odmian pysznogłówek sprawia, że kompozycje wyglądają naturalnie i delikatnie

Luźny, lekko dziki pokrój tych ciekawie wyglądających bylin sprawia, że świetnie prezentują się też w ogrodach wiejskich czy rustykalnych. Na tle ostróżek lub pnących róż o drobnych kwiatach, podsadzone bodziszkami czy kępami lebiodki oregano pysznogłówki tworzą ładne i przyjazne owadom zestawienia.

Fot. Daybreak Imagery / AdobeStock

Klasyczne zestawienie jasnoróżowej pysznogłówki z jeżówką i szałwiami w tle

Uprawa pysznogłówki

Jedną z największych zalet posiadania w ogrodzie pysznogłówki jest stosunkowo łatwa uprawa. Ta bylina najlepiej rośnie na stanowiskach słonecznych lub lekko zacienionych. Preferuje gleby żyzne, przepuszczalne i umiarkowanie wilgotne. W czasie długotrwałej suszy warto pamiętać o regularnym podlewaniu, szczególnie młodych, świeżo posadzonych egzemplarzy.

Roślina dobrze znosi letnie upały, jednak najobficiej kwitnie wtedy, gdy nie brakuje jej wody. Kwitnienie rozpoczyna się zwykle pod koniec czerwca lub na początku lipca i może trwać aż do końca lata. Aby przedłużyć okres kwitnienia tej efektownej rośliny, warto usuwać regularnie przekwitłe kwiatostany. Zabieg ten pobudza roślinę do tworzenia nowych pąków. Wiele odmian powtarza wówczas kwitnienie jesienią.

Fot. Alexandra, Susie, AngieC, Reallyice / AdobeStock

Pysznogłówka 1 – 'Cambridge Scarlet', 2 –  'Croftway Pink', 3 – 'Beauty of Cobham', 4 – pysznogłówka cytrynowa (M. citriodora)

Gatunki i odmiany pysznogłówki są dostępne w Polsce

W polskich szkółkach i centrach ogrodniczych można kupić wiele ciekawych gatunków i odmian pysznogłówki. Różnią się one osiąganą wysokością, kolorem kwiatów, siłą wzrostu oraz nieco terminem kwitnienia.

• Pysznogłówka Branbury'ego (Monarda bradburiana) – niska roślina (do 60 cm wys.) o jasnoróżowych kwiatach i luźnym, kępiastym pokroju.
• Pysznogłówka cytrynowa (M. citriodora) – osiąga 60-90 cm, kwiaty lawendoworóżowe. Kwitnie od czerwca do sierpnia.
• Pysznogłówka dwoista (M. didyma) – jeden z najpopularniejszych gatunków uprawianych w Polsce. Tworzy okazałe kępy (do 1 m wys.) i zachwyca dużymi, efektownymi kwiatostanami. Kwitnie latem i jest szczególnie ceniona przez pszczoły oraz motyle.
• Pysznogłówka dwoista 'Adam' – odmiana o intensywnie czerwonych kwiatach. Dorasta do 90 cm wysokości i długo kwitnie.
• Pysznogłówka dwoista 'Cambridge Scarlet' – klasyczna odmiana o szkarłatnoczerwonych kwiatach. Rośnie silnie (osiąga 1,2 m wysokości) i tworzy efektowne plamy kolorystyczne w ogrodzie. Kwitnie od lipca do sierpnia.
• Pysznogłówka dwoista 'Croftway Pink' – odmiana o jasnoróżowych kwiatach, które rozwijają się od lipca do sierpnia. Dorasta do 1,2 m wysokości.
• Pysznogłówka dwoista 'Fireball' – kompaktowa odmiana, dorastająca do 40-60 cm wysokości. Ma intensywnie czerwone kwiaty i zabarwione na czerwono podsadki. Nadaje się na przód rabaty, do małych ogrodów i uprawy w pojemnikach.
• Pysznogłówka dwoista 'Pink Lace' – niska odmiana o ciemnoróżowych kwiatach. Osiąga zaledwie 45 cm wysokości. Dzięki zwartemu pokrojowi świetnie prezentuje się na obrzeżach rabat, w małych ogrodach oraz w pojemnikach.
• Pysznogłówka dwoista 'Schneewittchen' – odmiana o śnieżnobiałych kwiatach, ceniona za elegancki wygląd. Osiąga 1 m wysokości. Pięknie rozjaśnia wielogatunkowe kompozycje bylinowe. Kwitnie od lipca do sierpnia.
• Pysznogłówka dwoista 'Squaw' – tworzy duże, czerwone kwiatostany. To jedna z bardziej dekoracyjnych odmian do ogrodów naturalistycznych.
• Pysznogłówka dęta (M. fistulosa subsp. menthifolia) – osiąga 1,5 m wysokości, tworzy kwiatostany średnicy 5 cm.
• Pysznogłówka ogrodowa (M. × hybrida) – grupa odmian powstałych ze skrzyżowania różnych gatunków. Łączy atrakcyjne kolory kwiatów z dobrą odpornością i silnym wzrostem (ok. 1,2 m).
• Pysznogłówka 'Beauty of Cobham' – odmiana o jasnoróżowych kwiatach z fioletowym odcieniem. Wyróżnia się subtelną kolorystyką i eleganckim wyglądem. Dorasta do 1 m wysokości.
• Pysznogłówka BEE-YOU BEE-HAPPY 'Mon0001BHA' – ma czerwonopurpurowe kwiaty. Odmiana sterylna (nie zawiązuje nasion). Osiąga 70 cm wysokości.
• Pysznogłówka BLUE STOCKING 'Blaustrumpf' – odmiana mieszańcowa. Kwiaty różowofioletowe z purpurowymi lub fioletowymi podsadkami; łodygi w górnej części zabarwione na fioletowo. Dorasta do 1 m wysokości.
• Pysznogłówka 'Electric Neon Pink' – intensywnie pachnące, różowe kwiaty tej odmiany pojawiają się już w czerwcu i rozwijają się do sierpnia. Roślina dorasta do 50 cm wysokości.
• Pysznogłówka 'Panorama Red Shades' – osiąga 1,2 m wysokości. Kwitnie na czerwono od lipca do sierpnia.
• Pysznogłówka 'Präriebrand' – liliowopurpurowe kwiaty tej odmiany rozwijają się od lipca do sierpnia. Osiąga 1,2 m wysokości.
• Pysznogłówka 'Scorpion' – odmiana o ciemnofioletowych kwiatach. Dorasta do 1,3 m wysokości. Zakwita latem i powtarza kwitnienie jesienią. Tworzy wyraziste akcenty kolorystyczne na letnich rabatach.
• Pysznogłówka 'Twins' – charakteryzuje się jasnoróżowymi kwiatami, które rozwijają się od lipca do sierpnia. Dorasta do 1,2 m wysokości.

Bogactwo gatunków i odmian sprawia, że pysznogłówki można wykorzystać niemal w każdym ogrodzie – od niewielkich przydomowych rabat i pojemników na tarasie po rozległe założenia naturalistyczne i nasadzenia preriowe. Niezależnie od wyboru, większość z nich łączy kilka ważnych cech: dekoracyjne kwiaty, przyjemny aromat oraz zdolność przyciągania motyli, pszczół i innych zapylaczy.