Logo
Logo
Gardeners' world listopad - grudzień 2021
51
Okazje
Artykuł na: 6-9 minut

Skąd się biorą choroby roślin?

Praktycznie każda roślina może "zachorować". Infekcje pojawiają się wtedy, gdy rośliny uprawiane są w niewłaściwych warunkach lub są osłabione przez niewłaściwą dla nich pogodę lub uszkodzenia. Dowiedz się jakie są przyczyny chorób i jak im skutecznie zapobiegać.

 

Choroby roślin są dużym utrapieniem dla każdego ogrodnika. Z powodu infekcji powodowanych przez grzyby, bakterie i wirusy, rośliny tracą nie tylko urodę i atrakcyjny wygląd, ale też walory użytkowe i "zdrowie", co często objawia się utratą plonu, a nawet śmiercią. Aby zapobiegać chorobom (przebarwieniom, plamistościom, zgniliznom i pleśniom), warto poznać źródła i przyczyny ich występowania.

O wystąpieniu każdej infekcyjnej choroby roślin decydują trzy czynniki: roślina, patogen i środowisko.

Niezbędna jest obecność odpowiedniej rośliny żywicielskiej, sprawcy choroby i warunków sprzyjających infekcji.

Uciążliwe grzyby

Większość problemów w uprawie roślin powodują choroby powodowane przez grzyby. Odpowiadają one między innymi za występowanie mączniaka prawdziwego (np. róży), mączniaka rzekomego (np. winorośli), rdzy (np. roślin dyniowatych), szarej pleśni (np. truskawek), parcha (np. jabłoni), brunatnej zgnilizny (np. drzew pestkowych), brunatnej plamistości (np. gruszy), antraknozy (np. fasoli), czy głowni (np. cebuli) oraz wielu, wielu innych.

Rozwojowi chorób grzybowych sprzyja:

  • pogoda – sprzyjająca rozwojowi choroby pogoda, czyli deszczowa i ciepła (należy tutaj jednak zaznaczyć, że niektóre grzyby wolą niższe temperatury i mniejszą wilgotność do rozwoju);
  • obecność źródła zakażenia – resztki roślinne (np. porażone, opadłe liście, mumie owocowe) lub zainfekowany nawóz organiczny (np. kompost powstały z wcześniej zainfekowanych roślin), brudna narzędzia oraz uszkodzenia mrozowe lub mechaniczne (np. źle przeprowadzone cięcie);
  • duże zagęszczenie roślin – zachwaszczenie oraz bliskie sąsiedztwo roślin żywicielskich i chorych (niektóre grzyby zimują na jednych gatunkach roślin, a rozwijają się na innych jak np. rdza gruszy lub łatwo przenoszą się z jednego gatunku rośliny na drugi np. zaraza ziemniaka, występuje też na pomidorze).

parch jabłoni fot. Jan Homann Domena publiczna Wikimedia Commons
Fot. Jan Homann ↓
zaraza ziemniaka na pomidorze fot. Pam Carter - Pixabay.com
Fot. Pam Carter/Pixabay

Parch jabłoni to jedna z najczęstszych i najgroźniejszych chorób jabłoni. Wywoływana jest przez grzyb Venturia inaequalis.

Zaraza ziemniaka to bardzo groźna choroba ziemniaka i pomidora. Wywoływana jest przez Phytophthora infestans.

Profilaktyka w chorobach grzybowych

Na niektóre czynniki sprzyjające rozwojowi chorób grzybowych nie mamy większego wpływu, gdyż trudno byłoby osłonić cały ogród przed częstymi opadami deszczu lub zabezpieczyć wszystkie rośliny przed mrozem. Wiele źródeł choroby możemy jednak wyeliminować, ograniczając w ten sposób spowodowane przez nie straty.

Chcąc uniknąć inwazji grzybów na roślinach, powinniśmy przede wszystkim pamiętać o:

  • wykorzystywaniu do uprawy tylko zdrowego materiału nasadzeniowego i wysiewaniu nasion odpowiednio zaprawionych i pochodzących z pewnego źródła (zakup chorych roślin i sadzonek może być przyczyną infekcji innych roślin);
  • usuwaniu i niszczeniu wszystkich resztek roślinnych pozostałych po zbiorach (np. mumii owocowych, opadłych liści, zgniłych owoców, chorych pędów);
  • unikaniu wieczornego podlewania roślin i moczenia liści (na wilgotnych liściach zarodniki szybciej się rozwijają), wietrzeniu szklarni i tuneli, dezynfekcji podłoża w szklarni oraz usuwaniu i niszczeniu porażonych części roślin (np. chorych pędów);
  • przestrzeganiu zmianowania (w ogrodzie warzywnym patogeny mogą zimować w glebie i w następnym sezonie porażać warzywa z tej samej rodziny botanicznej);
  • zabezpieczaniu ran po cięciu drzew maścią ogrodniczą, odkażaniu narzędzi i pojemników użytych do pielęgnacji chorych roślin;
  • systematycznym odchwaszczaniu upraw, stosowaniu dobrze rozłożonych nawozów organicznych (np. kompostu);
  • unikaniu sadzenia roślin w nieodpowiednich miejscach – np. zagłębieniach terenu i zastoiskach mrozowych, w pobliżu chwastów, a także unikaniu sąsiedztwa roślin żywicielskich lub chorych (uprawa pomidorów w dużej odległości od ziemniaków) oraz sadzenia jałowców w pobliżu gruszy (zapobiega to rdzy jałowcowo-gruszowej).

mączniak prawdziwy na ogórku fot. Pollinator CC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Fot. Pollinator ↓
szara pleśń na pomidorze fot. Von Rasbak CC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Fot. Rasbak ↓

Mączniak prawdziwy to jedna z najczęściej pojawiających się chorób roślin (ozdobnych, warzyw, owocowych). Wywoływana jest przez grzyby z rzędu Erysiphales.

Szara pleśń może pojawiać się na pędach, liściach i owocach wielu roślin ogrodowych i doniczkowych. Wywoływana jest przez grzyb Botrytis cinerea.

Groźne bakterie i wirusy

Nieco rzadziej niż grzyby, przyczyną chorób roślin są bakterie i wirusy. Bakterie najczęściej powodują zrakowacenia (np. rak bakteryjny drzew pestkowych, guzowatość korzeni), pojawianie się czarnych plam (np. bakteryjna kanciasta plamistość liści ogórka) oraz mokrych zgnilizn (np. kapusty), a wirusy powodują karłowacenie i deformują liście, powodując ich nienaturalne skręcanie lub plamistości, nitkowatości, żółtaczki oraz mozaiki (np. mozaika ogórka lub tytoniu oraz ospowatość śliw).

Niektóre wywołane przez nie choroby, mogą być jednak tak groźne, że są traktowane jako choroby kwarantannowe i podlegają ścisłym przepisom prawa (np. bakteryjny rak pomidora, bakterioza pierścieniowa ziemniaka, śluzak roślin psiankowatych, zamieranie gruszy, zaraza ogniowa)!

Rośliny, na których zostały zaobserwowane ich objawy, wymagają bezwzględnego niszczenia, a czasem nawet zgłoszenia do Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa, w celu monitorowania rozwoju choroby na danym obszarze. Tak rygorystyczne przepisy spowodowane są dużymi stratami powodowanymi przez choroby kwarantannowe oraz łatwością ich rozprzestrzeniania się.

Zapobieganie chorobom wirusowym i bakteryjnym

Podobnie jak w przypadku chorób grzybowych, chorobom bakteryjnym i wirusowym sprzyja:

  • podwyższona wilgotność powietrza i podłoża,
  • uszkodzenia mechaniczne roślin,
  • skażony materiał nasadzeniowy i siewny,
  • brudne narzędzia i pojemniki,
  • sąsiedztwo chorych roślin oraz duże zachwaszczenie.

Wirusy bardzo skutecznie mogą przenosić się przez nasiona i sadzonki, ale mogą też rozprzestrzeniać się przy pomocy szkodników (np. mszyce przenoszą wirusy powodujące mozaikę grochu) lub przez zainfekowany sok roślinny, znajdujący się na narzędziach.

Aby zapobiegać chorobom wirusowym należy:

  • przeznaczać do uprawy jedynie zdrowy i pochodzący z pewnego źródła materiał siewny i nasadzeniowy,
  • systematycznie zwalczać szkodniki, odkażać narzędzia i pojemniki wykorzystywane do pielęgnacji chorych roślin,
  • unikać moczenia liści i nadziemnych części roślin podczas podlewania,
  • przestrzegać zmianowania upraw, usuwać i niszczyć wszystkie chore rośliny i resztki roślinne po zbiorach
  • używać do produkcji rozsady i uprawy szklarniowej tylko odkażonego podłoża.

wirus mozaiki ogórka fot. DieterO Public Domain Wikimedia Commons
Fot. DieterO/Wikimedia Commons
rak bakteryjny na czereśni fot. Rosser1954 CC BY-SA 3.0 Wikimedia Commons
Fot. Rosser1954 ↓

Wirus mozaiki objawia się w postaci jasnych plam na liściach ogórka. Choroba nazywana wywoływana jest przez CMV Cucumber Mosaic Virus.

Rak bakteryjny często widoczny jest na drzewach pestkowych - np. czereśniach. Wywoływany jest przez bakterie Pseudomonas syringae.

Tekst: Katarzyna Józefowicz, zdjęcia w tekście: Jan Homann/Wikimedia CommonsPollinator/CC BY-SA 3.0/LinkRasbak/CC BY-SA 3.0/LinkRosser1954/CC BY-SA 3.0/Link, zdjęcie tytułowe: Brian Prechtel/ARS Photo Library /Wikimedia Commons

Tagi
Newsletter
Zapisz się na newsletter, aby otrzymywać od nas bezpłatne porady ogrodnicze!
Warto przeczytać
To Cię zainteresuje
Pokaż więcej (2)
Nowe treści

 

Ważne tematy
Lista zakupów
Nowe rośliny w katalogu
Zostań redaktorem!

Podziel się z nami swoim ogrodniczym doświadczeniem.
W nagrodę otrzymasz wybrane czasopismo.


Komentarze

Gość Robert

28-08-2019 18:31

Bardzo słaby artykuł. Dużo literek, mało istotnych treści.

Wiecej na Forum ZielonyOgrodek.pl
ŚWIĘTA
Na czasie
ŚWIĘTA
Zobacz więcej
Porady na ten tydzień
Tydzień 49, Sentencja nr:7
Tydzień 49, Sentencja nr:7
Nie musimy rezygnować z "żywych" kwiatów, gdy zima za oknem. W tym okresie mogą kwitnąć np. kaktusy bożonarodzeniowe (schlumbergery), ciemierniki czy kalanchoe.
Tydzień 49, Sentencja nr:6
Tydzień 49, Sentencja nr:6
Ptaki zaczynamy dokarmiać tylko wtedy, gdy pokrywa śnieżna uniemożliwia im żerowanie. Podczas bezśnieżnej zimy ptaki powinny radzić sobie same, bez naszej pomocy.
Tydzień 49, Sentencja nr:5
Tydzień 49, Sentencja nr:5
Niektóre rośliny domowe (skalnica, agapant) warto przenieść do pomieszczenia, w którym temperatura nie przekracza 10-12°C (zimą w mieszkaniu temperatura często jest bowiem zbyt wysoka, a powietrze suche). Z powodu krótkich i pochmurnych dni rośliny dobrze jest także doświetlać świetlówkami.
Tydzień 49, Sentencja nr:4
Tydzień 49, Sentencja nr:4
Formujemy drzewa liściaste i iglaste przez cały rok, ale najlepiej robić to w miesiącach listopad-marzec (WYJĄTKI: klon, grab, brzoza – po przycięciu gatunki te "płaczą", dlatego formuje się je od czerwca do września!). W przypadku drzew iglastych nie musimy zabezpieczać ran, jeśli są gatunkami żywicującymi.
Tydzień 49, Sentencja nr:3
Tydzień 49, Sentencja nr:3
Jeśli jeszcze tego nie robiliśmy, wciąż można ściółkować rabaty, na których rosną wrażliwe na mróz gatunki bylin i krzewów.
Tydzień 49, Sentencja nr:1
Tydzień 49, Sentencja nr:1
Okryjmy na zimę róże. Gatunki krzewiaste (zarówno wielkokwiatowe, jak i wielokwiatowe) należy obsypać do wysokości 20 cm (np. trocinami, ziemią, piaskiem, mchem lub gałązkami drzew iglastych). Z piennych formujemy chochoł lub przyginamy gałązki do ziemi, a następnie je obsypujemy.
 
Serwisy partnerskie
Dom i wnętrze
Twoja strona ogrodu