Uprawa żywokostu w ogrodzie – ozdobna roślina lecznicza

W ostatnich latach rośnie zainteresowanie uprawą roślin o cennych i uniwersalnych właściwościach, mogących pełnić jednocześnie funkcje ozdobne. Do tej grupy należy między innymi żywokosty, a wśród nich przede wszystkim żywokost lekarski (Symphytum officinale) – znana od lat bylina, należąca do botanicznej rodziny ogórecznikowatych (Boraginaceae).

• Roślina osiąga wysokość 25-40 cm, ale może dorastać nawet do ponad 1 m.
• Łodyga jest wzniesiona, owłosiona, kanciasta i pusta w środku, a w górnej części rozgałęziona.
• Szorstkie i lekko owłosione liście mają zróżnicowaną budowę – w dolnych partiach rośliny są lancetowato-jajowate i ogonkowe, a górne są mniejsze i bezogonkowe.
• Żywokost zwraca naszą uwagę swoimi rurkowato-dzbankowatymi kwiatami, które mają zwykle fioletowo-purpurową lub niebieską barwę (u odmian także białą lub kremową) i zebrane są w zwisające kwiatostany.
• Żywokost kwitnie najczęściej w maju i czerwcu.
• Charakterystyczny dla żywokostu jest także palowy, dość długi (ok. 30 cm), lekko rozgałęziony system korzeniowy o ciemnej (czarnej!) barwie.
  
  

Właściwości żywokostu – zdrowie z ogrodu

Od czasów starożytnych znane są lecznicze właściwości tej rośliny starożytności. Surowcem do zastosowań medycznych jest korzeń żywokostu, który wykopywany jesienią lub wiosną, po rozdrobnieniu i wysuszeniu, służy jako środek do zastosowań zewnętrznych na wszelkie przypadłości skórne i do leczenia ran.

Preparaty naturalne, zawierające żywokost mają najczęściej formę maści lub past lub olejów wykorzystywanych do sporządzania okładów. 

Fot. eskymaks/Depositphotos

Nazwa "żywokost" ma swój początek w dawnych czasach, kiedy wierzono, że okłady z tej rośliny przyspieszają zrastanie się kości.

Korzeń żywokostu lekarskiego zawiera między innymi alantoinę – organiczny związek chemiczny (pochodna mocznika), który znany jest ze swoich właściwości łagodzących oraz kojących i stosowany jest powszechnie w kosmetyce (kremy, preparaty skórne itp.). Ponadto, przyspiesza gojenie się, regenerację tkanek, nawilża skórę i działa przeciwzapalnie i przeciwodleżynowo.

Preparaty z alantoiną stosowane są również w leczeniu reumatyzmu oraz różnych kontuzji i bólów mięśniowych.

Łatwa uprawa żywokostu

Żywokost sadzony w ogrodzie najlepiej czuje się w półcieniu i w żyznej, próchnicznej i gliniastej lub piaszczysto-gliniastej glebie. Można go także uprawiać w pełnym słońcu, jednak pod warunkiem, że będzie miał zapewnione dostateczne i systematyczne nawadnianie (nie toleruje suszy!).

Żywokost szybko się rozrasta i może pokrywać szczelnie powierzchnie gleby, jednocześnie zagłuszając inne rośliny. Z tego względu należy wziąć pod uwagę fakt, że posadzony w ogrodzie żywokost może być w przyszłości trudny do okiełznania lub usunięcia.

Zaletą żywokostu jest także mrozoodporność, odporność na ataki chorób i szkodników oraz łatwa, niewymagająca pielęgnacja, która zwykle ogranicza się do odchwaszczania i nawadniania (głównie w czasie letniej suszy).

Jeśli przed uprawą przygotujemy podłoże, np. zasilając je nawozami organicznymi (np. kompostem lub obornikiem), żywokost nie będzie wymagał także nawożenia mineralnego (oczywiście w razie potrzeby można zasilać go nawozami do roślin ogrodowych).

Żywokost można uprawiać przez wysiew nasion jesienią lub wiosną lub po prostu kupić w sklepie ogrodniczym sadzonkę w doniczce. Można także łatwo rozmnożyć go przez podział kępy (wiosną lub jesienią) lub korzenia (jesienią).

Dekoracyjne odmiany żywokostu do ogrodu

Dobrze prezentuje się posadzony w większych grupach pod wyższymi krzewami i drzewami lub na bylinowych rabatach. Często stosowany jest w ogrodach w stylu wiejskim i naturalistycznym, gdzie może swobodnie się rozrastać, także w kompozycji z innymi bylinami. Obecnie w sprzedaży można spotkać różne ozdobne odmiany żywokostu o ciekawych barwach liści:

• 'Argenteum' - liście zielone z białym wzorem,
• 'Aureum' – o liściach przebarwiających się na kolor złocisto-żółty,
• 'Purpureum' - o purpurowych, pełnych kwiatach,
• 'Goldsmith' – mniej ekspansywna, niska odmiana (świetna jako bylina okrywowa) o niebieskich kwiatach.
  
  

Żywokost – środek do ochrony roślin i nawożenia

Ziele żywokostu ma także szerokie zastosowanie w ochronie roślin przed szkodnikami oraz jako naturalny nawóz. Można sporządzać z niego gnojówki, wyciągi i napary, które są stosowane (w rozcieńczeniu z wodą) w formie oprysku przeciwko najczęstszym szkodnikom, np. mszycom. Preparaty takie, można także z powodzeniem stosować jako naturalny nawóz (bez rozcieńczania), np. w uprawie warzyw, a także roślin ozdobnych (zawierają dużo potasu i pobudzają rośliny do wzrostu).

Ważne! Nie należy stosować żywokostu wewnętrznie (spożywać), ponieważ zawiera związki szkodliwe dla wątroby. Warto uważać także w czasie uprawy rośliny w ogrodzie - bezpośredni kontakt z sokiem żywokostu może wywoływać podrażnienia skóry (zawiera szkodliwe alkaloidy).

Tekst: Maciej Aleksandrowicz, zdjęcie tytułowe: weha/Depositphotos