Rośliny motylkowe – jakie to są, przykłady, właściwości i wpływ na glebę

Czym jest roślina motylkowa i dlaczego jest ważna dla gleby? 

Rośliny motylkowe to wyjątkowa grupa roślin należących do rodziny bobowatych (dawniej motylkowatych, łac. Fabaceae), które zasługują na szczególne miejsce w ogrodzie i na polu. Czym się wyróżniają? Przede wszystkim charakterystycznym kształtem kwiatów, które przypominają skrzydła motyla – stąd ich nazwa. Ale to nie tylko kwestia urody. 

Największą wartością roślin motylkowych jest ich zdolność do współpracy z bakteriami brodawkowymi (Rhizobium), które zasiedlają ich korzenie. Ta symbioza pozwala roślinom na wiązanie azotu atmosferycznego, czyli przekształcanie go w przyswajalną dla roślin formę. W praktyce oznacza to, że rośliny te same produkują nawóz, wzbogacając glebę bez konieczności stosowania środków chemicznych.

Nie bez powodu rośliny motylkowe nazywane są także roślinami azotowymi – to naturalne źródło azotu, które wspiera nie tylko ich własny rozwój, ale również poprawia warunki dla roślin sąsiadujących. Dlatego coraz częściej wykorzystywane są w rolnictwie ekologicznym, ogrodach przydomowych i działkowych. 

Podział roślin motylkowych – drobnonasienne i grubonasienne 

Rośliny motylkowe dzielimy na dwie podstawowe grupy: drobnonasienne i grubonasienne. Ten podział ma znaczenie nie tylko botaniczne, ale też praktyczne – w zależności od potrzeb gleby i rodzaju upraw. 

Rośliny motylkowe drobnonasienne – przykłady i cechy 

• Do tej grupy należą m.in. koniczyna czerwona, lucerna siewna, wyka drobnonasienna czy nostrzyk biały.
• Charakteryzują się: drobnymi nasionami, krótszym okresem wegetacyjnym, wysoką odpornością na niskie temperatury, doskonałą przydatnością jako rośliny pastewne lub na międzyplon. 
• Są chętnie wysiewane jako komponenty mieszanek traw i roślin na użytki zielone, a także w ogrodach jako sposób na regenerację gleby. 

Rośliny motylkowe grubonasienne – przykłady i różnice 

• Z kolei rośliny bobowate grubonasienne, takie jak groch siewny, bób, fasola zwykła czy łubin mają większe nasiona i dłuższy okres wegetacji.
• Są: bardziej wymagające pod względem warunków glebowych, cenne jako rośliny jadalne i paszowe, wykorzystywane do poprawy struktury i żyzności gleby. 
• Ich korzenie intensywnie penetrują podłoże, poprawiając jego strukturę i zwiększając zawartość próchnicy. 

Najpopularniejsze przykłady roślin motylkowych (bobowatych) 

Chcesz wiedzieć, rośliny motylkowe – jakie to są dokładnie gatunki? Oto zestawienie najbardziej znanych i najczęściej stosowanych roślin z tej grupy: 

Rośliny motylkowe jadalne:

• Groch siewny (Pisum sativum)
• Bób (Vicia faba)
• Fasola zwykła (Phaseolus vulgaris)
• Soczewica (Lens culinaris)
• Ciecierzyca (Cicer arietinum)

Rośliny motylkowe pastewne:

• Lucerna siewna (Medicago sativa)
• Koniczyna czerwona (Trifolium pratense)
• Wyka ozima (Vicia villosa)
• Łubin żółty (Lupinus luteus)

Rośliny motylkowe ozdobne:

• Łubin trwały (Lupinus polyphyllus)
• Akacja srebrzysta (Acacia dealbata)
• Robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia)
• Judaszowiec (Cercis)
• Glicynia (Wisteria sinensis)

Rośliny bobowate – przykłady z tej listy pokazują, jak wszechstronne i wartościowe są te gatunki – zarówno dla ogrodników, jak i dla rolników. 

Rośliny motylkowe jako naturalne źródło azotu 

Czy da się wzbogacić glebę w azot bez nawozów sztucznych? Rośliny motylkowe i bakterie azotowe udowadniają, że tak! 

W korzeniach roślin motylkowych rozwijają się brodawki korzeniowe, w których bytują bakterie azotowe Rhizobium. Te pożyteczne mikroorganizmy pobierają azot z powietrza i przekształcają go w związki azotu dostępne dla roślin – głównie w formie azotanów i amonów. 

Taki mechanizm działa jak naturalny nawóz – w czasie wzrostu roślina wykorzystuje część azotu dla siebie, a po przekopaniu resztek (np. po kwitnieniu) uwalnia azot do gleby, co korzystnie wpływa na kolejne uprawy. 

Bakterie do użyźniania gleby obecne w systemie korzeniowym roślin motylkowych mają ogromny wpływ na jakość upraw:

• zwiększają plon roślin następczych,
• redukują potrzebę stosowania nawozów mineralnych,
• wspomagają regenerację wyjałowionej gleby. 

Fot. BillionPhotos.com, lapis2380, Lars Johansson, squallice / Adobe Stock

Zalety uprawy roślin motylkowych w ogrodzie i gospodarstwie 

Dlaczego warto sięgnąć po rośliny motylkowe w ogrodzie i rolnictwie? Korzyści jest mnóstwo – zarówno dla gleby, jak i całego ekosystemu. 

Praktyczne zalety:

• Poprawa struktury gleby – dzięki głębokiemu systemowi korzeniowemu roślin motylkowych.
• Zwiększenie zawartości próchnicy – resztki roślin wzbogacają glebę po rozkładzie.
• Wzbogacenie gleby w azot – bez konieczności stosowania nawozów syntetycznych.
• Wsparcie dla bioróżnorodności – kwiaty przyciągają zapylacze i pożyteczne owady.
• Redukcja chwastów i erozji gleby – zwłaszcza przy uprawie międzyplonów.

Jakie gatunki roślin motylkowych warto siać? 

Do ogrodu przydomowego świetnie sprawdzą się: lucerna, koniczyna biała, wyka siewna, łubin. Można je wysiewać jako poplon, a następnie przyorać. Warto też wykorzystywać je w warzywnikach jako zielony nawóz.

Kiedy siać?

Najlepszy termin to wiosna lub późne lato. Przed siewem warto zadbać o lekko wilgotną i przepuszczalną glebę, a także unikać nadmiernego zacienienia.

Rośliny motylkowe to sprzymierzeńcy każdego ogrodnika i rolnika. Pomagają wzbogacić glebę, poprawiają jej strukturę, dostarczają naturalnego azotu i wspierają lokalny ekosystem. Dzięki nim można ograniczyć zużycie nawozów mineralnych i poprawić jakość plonów – bez zbędnych kosztów i chemii.

Zdjęcie tytułowe: Henryk Niestrój / Adobe Stock

Zastanawiasz się, jakie rośliny motylkowe wybrać do swojego ogrodu? A może masz już doświadczenia z lucerną, koniczyną albo wyką? Napisz w komentarzu, które gatunki najlepiej sprawdziły się u Ciebie! Daj znać w komentarzu!