Logo
Logo
Gardeners' world wrzesień - październik 2019
46
Do góry
Artykuł na: 6-9 minut

Uprawa czarnego bzu w ogrodzie

Bez czarny to pospolita, ale niedoceniana roślina. Jest rzadko sadzona w ogrodach, a szkoda – to przyjazna dzikiej faunie, obficie kwitnąca, posiadająca jadalne kwiaty oraz owoce roślina, która powinna częściej gościć na naszych zielonych salonach. Krzew jest okazały, owoce zdrowe, a przetwory na ich bazie przepyszne. Nawet jego pielęgnacja jest mało kłopotliwa!

Bez czarny (Sambucus nigra) w swojej naturalnej odmianie, jest spotykany na skraju lasów oraz na nieużytkach, a nawet na gruzowiskach. Roślina ma małe wymagania i doskonale dostosowuje się do różnych warunków środowiskowych.

To gęsty krzew lub niewielkie, wielopienne drzewo. Rośnie szybko (nawet do 60 cm rocznie!), uzyskując 3-7 m wysokości i 3-5 m szerokości. Posiada okrągłą koronę, szeroki i luźny pokrój oraz obwisające gałęzie. Dzikie krzewy mogą wydawać się mało dekoracyjne, jednak gdy kwitną, a później owocują, mogą być ciekawą ozdobą ogrodu, zwłaszcza w stylu wiejskim lub naturalnym.

Liście bzu czarnego są pierzaste, złożone z drobnych listków i osiągają do 30 cm długości. U dzikich krzewów blaszki liściowe są ciemnozielone, a u odmian ozdobnych mogą występować w kolorach od jasnozielonych, przez pstrokate, po prawie zupełnie czarne. Roztarte wydzielają charakterystyczny (nielubiany), ostry zapach.

Drobne, kremowobiałe (u odmian ozdobnych - różowe) kwiaty zebrane są w płaskie baldachogrona o 10-20 cm średnicy. Mają charakterystyczny, słodkawy zapach i chętnie są odwiedzane przez motyle. Wczesną jesienią pojawiają się niewielkie, ale bardzo liczne, parasolowate owocostany. Owocujące krzewy posiadają tak dużo jagód, że ich pędy mocno się uginają pod ich ciężarem. Owoce pozostają na krzewach na długo po pierwszych przymrozkach.

kwiaty bzu czarnego fot. Hans Braxmeier - Pixabay.comFot. Hans Braxmeier/Pixabay owoce bzu czarnego fot. Hans Braxmeier - Pixabay.comFot. Hans Braxmeier/Pixabay
Kwiaty bzu czarnego pojawiają się na przełomie maja i czerwca. Delikatnie pachną i są chętnie odwiedzane przez owady. Owoce czarnego bzu dojrzewają już pod koniec sierpnia i na początku września. W czasie zimy są chętnie zjadane przez ptaki.

Wymagania bzu czarnego

Bez czarny doskonale nadaje się do uprawy w ogrodzie. Ma małe wymagania, nie sprawia problemów i jest praktycznie "bezobsługowy". Wystarczy zapewnić mu odpowiednie warunki, by rósł zdrowo przez wiele lat. Oto jego wymagania i zasady uprawy:

Stanowisko
Do pełnego wybarwienia owoców (i liści u odmian ozdobnych) krzew wymaga miejsca słonecznego. Może wprawdzie rosnąć w półcieniu, jednak będzie wtedy słabiej kwitnąć i owocować. Dzikie bzy najlepiej prezentują się w dużych ogrodach, a ozdobne odmiany karłowe polecane są do małych ogrodów przydomowych oraz do uprawy w pojemnikach. Roślina doskonale znosi warunki miejskie.


Gleba
Jest tolerancyjny co do podłoża i zadowoli się praktycznie każdą glebą ogrodową, ale najlepiej rośnie na glebach żyznych, próchnicznych i średnio wilgotnych, bogatych w azot i wapń. Jeśli podłoże jest piaszczyste i gliniaste warto je wzbogacać w kompost.

dziki bez czarny fot. Poldi Rijke - CC BY-SA 3.0 - Wikimedia Commons
Fot. Poldi Rijke/CC BY-SA 3.0/Wikimedia Commons

Pielęgnacja bzu czarnego

Nawożenie i podlewanie
Krzew nie wymaga częstego nawożenia. Na słabych glebach można go na początku sezonu wegetacyjnego nawozić nawozem wieloskładnikowym, np. Azofoską lub nawozem do roślin owocowych. Warto systematycznie podsypywać go kompostem, by wprowadzić do gleby cenną próchnicę. Wymaga podlewania tuż po posadzeniu, by wspomóc młode krzewy w dobrym ukorzenieniu. Największe zapotrzebowanie na wodę wykazuje w czasie zawiązywania i dojrzewania owoców.

Cięcie
By roślina co roku rodziła dorodne owoce, wymaga regularnego i mocnego przycinania! Największe owoce tworzą się na silnych, jednorocznych pędach. Cięcie przeprowadza się po zbiorach lub w czasie spoczynku – późną jesienią, zimą i wczesną wiosną.

Pędy, które owocowały przycina się nisko przy ziemi, by w kolejnym roku na ich miejscu pojawiły się nowe - silne, wyprostowane i niezacienione. Krzew można przycinać rzadziej, jednak by zachować jego walory dekoracyjne, najstarsze pędy warto wycinać raz na 2-3 lata.


Problemy
Młode, niezdrewniałe pędy często bywają atakowane przez czarne mszyce, które gdy występują w wysokiej liczebności mogą osłabić roślinę. Pędy oblepione czarnymi szkodnikami najlepiej usuwać i niszczyć lub opryskiwać odpowiednimi preparatami. Można do tego wykorzystać ekologiczny roztwór gnojówki z pokrzywy, oprysk szarym mydłem lub chemiczny środek ochrony roślin. Poza mszycami bzy czarne rzadko bywają atakowane przez inne szkodniki i choroby grzybowe (bardzo rzadko w czasie wilgotnej pogody porażane są kwiatostany).

Mrozoodporność
Krzew jest całkowicie mrozoodporny i nie wymaga okrywania.

Rozmnażanie
Roślinę można wprawdzie rozmnażać z nasion wysiewanych jesienią, ale najłatwiejszą i najszybsza metodą jest rozmnażanie przez sadzonki pędowe. Najlepiej nadają się roczne pędy pobrane jesienią (mogą być także pobrane wczesną wiosną). Powinny mieć 5-6 oczek. Sadzi się je głęboko do ziemi, tak by wystawały tylko 2 oczka. Szybko się ukorzeniają i po roku (na jesieni) są gotowe do przesadzenia na docelowe miejsce.

Bez BLACK BEAUTY Gerda fot. iVerde
BLACK BEAUTY 'Gerda', Fot. iVerde
Bez Quincho Purple fot. iVerde
'Quincho Purple', Fot. iVerde
bez czarny Black Lace fot. Amanda Slater - Flickr - CC BY-SA 2.0
BLACK LACE 'Eva', Fot. Amanda Slater/Flickr/CC BY-SA 2.0
Bez Pulverulenta fot. iVerde
'Pulverulenta', Fot. iVerde
Bez Madonna fot. iVerde'Madonna', Fot. iVerde

Odmiany bzu czarnego – na owoce i ozdobne

Dzikie krzewy bzu doskonale nadają się do uprawy w ogrodzie i w odpowiednich warunkach będą dobrze owocować. Można jednak wybrać specjalne odmiany hodowlane, np.: 'Alleso', 'Korsor', 'Samdal', 'Sampo', 'Samyl', które tworzą większe owoce i obficiej plonują, a przy tym charakteryzują się słabą siłą wzrostu, dzięki czemu nie osiągną dużych rozmiarów.


W ogrodach można także sadzić odmiany dekoracyjne, które nie tylko tworzą piękne i jadalne owoce, ale mają także wiele innych walorów ozdobnych, np.:

  • 'Aurea' – żółte liście
  • 'Aureomarginata' – dwubarwne liście żółto-zielone
  • BLACK BEAUTY 'Gerda' – czarne liście, różowe kwiaty
  • BLACK LACE 'Eva' – purpurowe pędy, ciemne liście, białe kwiaty
  • BLACK TOWER 'Eifel1' – kolumnowy pokrój, ciemne liście, różowobiałe kwiaty z czerwonymi pręcikam
  • GOLDEN TOWER 'Jdeboer001' – kolumnowy pokrój, powcinane, pierzaste, zielono-żółte liście
  • 'Guincho Purple' – purpurowe liście, kwiaty zamknięte są różowe, otwarte i białe
  • 'Laciniata' – cienkie, pierzaste liście przypominające konopie
  • 'Madonna' – pstrokate liście żółto-zielone
  • 'Marginata' – liście zielone z żółtym obrzeżeniem
  • 'Obelisk' – kolumnowy, wąski pokrój
  • 'Pulverulenta' – liście pstro nakrapiane, z daleka roślina wygląda na obsypaną kwiatami
  • 'Pygmy' – karłowy, do 1 m wysokości

Szczegółowe opisy odmian dekoracyjnych bzu czarnego znajdziesz w katalogu roślin na stronie Związku Szkółkarzy Polskich.

Tekst: Redakcja ZielonyOgrodek.pl, zdjęcie tytułowe: Anemone123/Pixabay

Komentarze

To Cię zainteresuje
Pokaż więcej (8)
Powiązane rośliny
Nowe treści
Wieści z branży

 

Remont ogrodu
Temat miesiąca
Remont ogrodu
Warto przeczytać
Porady na ten tydzień
Tydzień 34, Sentencja nr:6
Tydzień 34, Sentencja nr:6
Czyścimy kwiaty balkonowe w skrzynkach i donicach, aby przedłużyć ich kwitnienie. Usuwamy uschnięte liście i przekwitnięte kwiatostany. Podlewamy i nawozimy rośliny regularnie.
Tydzień 34, Sentencja nr:5
Tydzień 34, Sentencja nr:5
W sierpniu należy zakończyć nawożenie drzew i krzewów nawozami azotowymi, aby gałązki zdążyły zdrewnieć przed nadejściem zimy.
Tydzień 34, Sentencja nr:3
Tydzień 34, Sentencja nr:3
Pod koniec miesiąca po raz ostatni przycinamy krzewy (glicynia, jaśminowiec, żylistek) i krzewinki, które zakończyły już kwitnienie, aby ich pędy zdążyły zdrewnieć przed zimą.
Tydzień 34, Sentencja nr:2
Tydzień 34, Sentencja nr:2
Z tegorocznych pędów krzewów iglastych (cyprysiki, jałowce, żywotniki) pobieramy sadzonki. W tym celu trzeba oderwać końcówki pędów o długości 6-10 cm (powinny one obejmować piętkę, czyli fragment starszego pędu). Po zanurzeniu sadzonki w ukorzeniaczu umieszcza się ją w doniczce z torfem.
Tydzień 34, Sentencja nr:1
Tydzień 34, Sentencja nr:1
W przypadku obniżenia się poziomu wody w stawie i braku prognozy na opady uzupełnijmy jej niedobór. Zmącenia wody unikniemy stawiając na dnie stawu wiadro z umieszczoną w nim końcówką węża ogrodowego.
Twoja strona ogrodu