Kto śpi, a kto czuwa? Zwierzęta hibernujące i aktywne zimą w ogrodzie

Co to jest hibernacja i dlaczego zwierzęta to robią?

Hibernacja to naturalny mechanizm przetrwania, podczas którego zwierzęta znacznie spowalniają swoje funkcje życiowe. Ich temperatura ciała spada, rytm serca zwalnia, a organizm zużywa minimalne ilości energii. Dzięki temu mogą przeżyć okres niedoboru pokarmu i trudnych warunków pogodowych.

Które zwierzęta hibernują w polskich ogrodach?

Wśród zwierząt, które zapadają w zimowy sen, wokół naszych domów najczęściej spotykamy owady, małe jaszczurki czy płazy. Jeśli jednak zadbamy o odpowiednie warunki – na przykład zostawimy sterty liści czy stare pnie w ogrodzie – w takich naturalnych kryjówkach mogą znaleźć schronienie również większe ssaki czy gady. To prosty sposób, by pomóc naturze i jednocześnie stworzyć w swoim otoczeniu mały raj dla dzikich zwierząt.

Do najczęściej spotykanych zwierząt hibernujących w ogrodach należą:

• Jeże to jedne z najpopularniejszych ssaków, które zimują w ogrodach. Szukają schronienia w stertach liści, stosach gałęzi lub specjalnych domkach. Aby pomóc jeżom, warto pozostawić w ogrodzie naturalne kryjówki i nie sprzątać wszystkich liści przed zimą.
• Nietoperze wybierają ciemne, ciche miejsca, takie jak szczeliny w budynkach, strychy czy dziuple drzew. W czasie hibernacji nie wolno ich niepokoić, ponieważ każde wybudzenie oznacza dla nich ogromne zużycie energii.
• Płazy, takie jak żaby, ropuchy i traszki zimują na dnie oczek wodnych lub w wilgotnych miejscach, takich jak stosy kamieni. Oczko wodne w ogrodzie to idealne środowisko, które pomoże im przetrwać najzimniejsze miesiące.
• Gady, a wśród nich najczęściej spotykane w ogrodach zaskrońce i jaszczurki, również zapadają w stan hibernacji. Szukają kryjówek w stertach liści, pod korzeniami drzew lub w wilgotnych norkach.
• Owady to kolejna grupa zwierząt, które zimują w naszych ogrodach. Motyle czy pszczoły samotnice zapadają w zimowy letarg w wielu, często zaskakujących miejscach. Ukrywają się w szparach i zakątkach koło ścian budynków, w specjalnych norkach w ziemi i domkach dla owadów, jeśli takie przygotowaliśmy.

Fot. Petr Bonek, Starsphinx, Tony, Martin / AdobeStock

W ogrodach sąsiadującym z łąkami i lasami bardzo często znajdziemy hibernujące zwierzęta. Pozostawmy je w spokoju, a wiosną obudzą się i same czym prędzej wyprowadzą.

Jakie zwierzęta pozostają aktywne w zimie?

Wiele gatunków ptaków, takich jak sikorki, wróble, dzięcioły i wiele innych pozostaje w Polsce aktywnych przez całą zimę. Ptaki nie hibernują, ponieważ ich organizm nie jest przystosowany do długotrwałego stanu spoczynku. Zamiast tego adaptują się do trudnych warunków, szukając pokarmu w karmnikach, pod śniegiem lub wśród suchych roślin. Dokarmiając ptaki, warto podawać tłuste nasiona, niesolone orzechy i specjalne mieszanki dostępne w sklepach zoologicznych.

Jeśli chodzi o ssaki, najważniejszym "ogrodowym" dzikim zwierzęciem aktywnym w zimie jest wiewiórka. W mroźne dni wiewiórki korzystają z zapasów orzechów i żołędzi, które zgromadziły jesienią. Inne ssaki, takie jak myszy polne czy nornice, także przemierzają ogrody w poszukiwaniu pokarmu i schronienia. Niestety, czasem mogą stać się szkodnikami, szczególnie gdy dostaną się do naszych spiżarni.

Jak pomóc zwierzętom w zimie?

• Stwórz kryjówki: Jak już wspomniano wcześniej, warto zostawić w ogrodzie trochę "bałaganu" na zimę – sterty liści, kamieni czy gałęzi. To doskonałe schronienie dla jeży, płazów i owadów.

• Zadbaj o karmniki: W czasie opadów śniegu, gdy dostęp do pożywienia jest utrudniony, regularnie uzupełniaj karmniki dla ptaków, podając im właściwy pokarm i wysokokaloryczne jedzenie. Pamiętaj – unikaj pieczywa, które jest dla nich szkodliwe!

• Zabezpiecz zbiorniki wodne w ogrodzie: Upewnij się, że przynajmniej część powierzchni wody nie zamarza (np. rób przerębel), aby zwierzęta miały dostęp do wody pitnej.

Jak zmiany klimatyczne wpływają na zwierzęta zimujące?

Ocieplenie klimatu sprawia, że zimy stają się coraz łagodniejsze. Niektóre zwierzęta, które zwykle zapadały w hibernację, mogą tego nie robić, co zaburza ich cykl życia. Częstsze wybudzenia w czasie zimy prowadzą do osłabienia organizmów i większego ryzyka śmierci.

Pamiętajmy, że nawet najmniejszy ogród może stać się schronieniem zimowym dla wielu gatunków zwierząt, które odwdzięczą się nam swoją obecnością i rolą w ekosystemie.

Zdjęcie tytułowe: Petr Bonek, Starsphinx, Tony, Martin / AdobeStock