Logo
Logo
Gardeners' world wrzesień - październik 2020
8
Do góry

Rośliny wrzosowate: gatunki znane i mniej znane

Przez większą część roku tworzą tło dla innych gatunków w ogrodowych kompozycjach. Ale nie dlatego sadzimy je tak chętnie. Ich największą zaletą są kwiaty, nieraz wyjątkowo oryginalne, które potrafią odmienić nie tylko rabatę, ale cały ogród. Najpopularniejsze gatunki i odmiany oraz te mniej znane rośliny wrzosowate poleca dr Wiesław Szydło, ekspert Związku Szkółkarzy Polskich, praktyk, szkółkarz, a także wieloletni wykładowca w SGGW.

W obrębie rodziny wrzosowatych botanicy wyróżniają około 100 rodzajów. W polskiej florze naturalnie występują przedstawiciele 8: borówka i żurawina, chamedafne, mącznica, modrzewnica, azalia, wrzos i wrzosiec. Spośród tej licznej rodziny największą popularnością miłośników i kolekcjonerów roślin cieszą się różaneczniki – drzewa i krzewy o ozdobnych kwiatach i liściach.

Na świecie wyhodowano tysiące odmian różaneczników, a na rynek ogrodniczy co roku wprowadzane są nowe kreacje, co warte odnotowania – także uzyskiwane przez polskich hodowców.

Warto pamiętać, że oprócz wspaniałych różaneczników szkółki i centra ogrodnicze oferują kilka innych, nie mniej efektownych rodzajów i gatunków krzewów z rodziny wrzosowatych, doskonale nadających się do tworzenia ozdobnych przez cały rok ogrodowych kompozycji. Są to m.in. przedstawiciele rodzajów kalmia i kiścień.

Najlepsze rośliny wrzosowate

1 – Kalmia 'Kaleidoskop', 2 – Kalmia 'Carol', 3 – różanecznik 'Królowa Bona', 4 – kalmia szerokolistna

Jego wysokość – różanecznik

Różaneczniki (Rhododendron) są roślinami osiągającymi największe rozmiary w rodzinie wrzosowatych – w naturze wiele z nich dorasta do kilkunastu metrów wysokości, swoim pokrojem przypominają kasztanowce – tworzą masywny pień i grube konary, budząc zaskoczenie i podziw osób, które po raz pierwszy miały okazję je oglądać w miejscach, z których pochodzą, np. podczas trekkingu w Himalajach. U nas nie osiągają tak imponujących rozmiarów i w ogromnej większości są krzewami, które od maja do czerwca skupiają na sobie uwagę i stają się największą atrakcją ogrodów i parków. Obsypane „od stóp do głów” kwiatami zachwycają swoim pięknem i wcale nie są tak trudne w uprawie, jak się powszechnie uważa.

W warunkach klimatycznych Polski można śmiało uprawiać dziesiątki (jeśli nawet nie setki) odmian różaneczników. Uwagę przyciągają zwłaszcza odmiany zaliczane do grupy różaneczników wielkokwiatowych – krzewy tworzące na szczytach pędów okazałe kwiatostany zbudowane z dużych, lejkowatych kwiatów. Ogromne zróżnicowanie odmianowe różaneczników i azalii zawdzięczamy ogrodnikom, którzy od XIX wieku prowadzili i nadal kontynuują intensywne prace hodowlane. W ten sposób uzyskano nie tylko szereg selektów różniących się wielkością, barwą i kształtem kwiatów, ale także siłą wzrostu, barwą liści oraz odpornością krzewów na mróz. Powstaje pytanie, które wybrać z tak bogatej oferty? Najważniejszym kryterium w ocenie specjalistów od ich produkcji i uprawy powinna być mrozoodporność. Położenie Polski w strefie klimatu przejściowego sprawia, że uprawiane u nas różaneczniki jednego roku mogą w ogóle nie doświadczyć ani śniegu, ani mrozu, z kolei w innych latach muszą znosić kilkudziesięciostopniowe spadki temperatury poniżej 0°C.

Spośród sprawdzonych, uprawianych od lat odmian, charakteryzujących się pełną mrozoodpornością na pewno warto polecić różanecznik 'Roseum Elegans' – rozłożysty, zimozielony krzew o silnym wzroście i wzniesionym pokroju. Po 10 latach dorasta do 2,5 m wysokości i 3 m szerokości. Tworzy ciemnozielone, skórzaste liście oraz różowofioletowe kwiaty z delikatną, brązową plamką na górnym płatku, zebrane po 14-18 sztuk w efektowne i bardzo liczne, luźne kwiatostany. Kwitnie niezawodnie na przełomie maja i czerwca. Odmiana jest całkowicie mrozoodporna (znosi mróz do -30°C), odporna na zanieczyszczenia powietrza.

Równie wartościowy jest różanecznik 'Catawbiense Album' – jedna z najpopularniejszych w Europie odmiana różanecznika. Tworzy krzewy 2-3 metrowej wysokości. Jego kwiaty są w pąkach jasnoliliowe, po otwarciu czysto białe, z wyraźną, oliwkowobrązową plamką na górnym płatku. Zakwita pod koniec maja i kwitnie do połowy czerwca. Świetna mrozoodporność do -30°C.

Dosyć podobny, ale nieco później zakwitający, jest różanecznik 'Album Novum' o białych kwiatach, delikatnie liliowo nabiegłych, z żółtozielonym rysunkiem. Znosi mróz do -26°C. Miłośników różaneczników o czerwonych kwiatach na pewno nie zawiedzie odmiana 'Nova Zembla' tworząca obficie kuliste, okazałe kwiatostany zbudowane z 13-17 rubinowoczerwonych, lejkowatych kwiatów. Ich dodatkową ozdobą są złociste woreczki pyłkowe zawieszone na łukowato wygiętych pręcikach. Odmiana wyjątkowo odporna na mróz (do -30°C), dobrze znosi bezpośrednie nasłonecznienie!

Mniej odporny na mróz, ale bardzo piękny jest różanecznik 'Alfred'. Jego cechą charakterystyczną są duże jasnofioletowe kwiaty, zebrane po 11-14 w kopułkowate kwiatostany na szczytach pędów. Kwiaty mają lekko fryzowane brzegi, wewnątrz są nieco jaśniejsze, a na górnym płatku mają żółtozielony rysunek. Na wschodzie kraju zaleca się okrywanie roślin tej odmiany na zimę stroiszem.

Najlepsze rośliny wrzosowate

1 – kiścień RED LIPS, 2 – kalmia 'Raspberry Glow', 3 – różanecznik 'Neon Kiss', 4 – różanecznik 'Album Novum', 5 – różanecznik 'Alfred'

Polskie odmiany

Hodowlą różaneczników w Polsce zajmuje się Jan Ciepłucha. W swojej szkółce w Konstantynowie uzyskał kilkanaście odmian różaneczników, które z sukcesem wprowadził na rynek. Na wyróżnienie zasługuje kolekcja Królewskich Rododendronów, obejmująca odmiany noszące nazwy władców Polski, uzyskana z wykorzystaniem wyjątkowo odpornych na mróz odmian pochodzących z Finlandii oraz najnowsza kolekcja Rhodo Kiss, dostępna w sprzedaży od 2019 seria 3 nowych odmian różaneczników wyróżniających się intensywną, soczystą barwą kwiatów: 'Double Kiss', 'Late Kiss' i 'Neon Kiss'. Bardzo ciekawa jest też odmiana o ozdobnych, biało obrzeżonych liściach 'Anna’s Platinum'.

Do prawidłowego wzrostu różaneczniki wymagają gleb kwaśnych, o pH w granicach 4-5,5, preferują podłoża umiarkowanie wilgotne, przepuszczalne i bogate w próchnicę. Różaneczniki zimozielone najlepiej rosną w półcieniu, wówczas lepiej zimują. Najlepiej czują się w otoczeniu wyższych krzewów i drzew. Wszystkie rośliny z rodzaju Rhododendron lubią ściółkowanie przekompostowaną korą sosnową.

Przykrycie gleby 5-10 cm warstwą kory skutecznie ogranicza wysychanie podłoża, hamuje rozwój chwastów, zabezpiecza system korzeniowy przed przemarzaniem i pozwala utrzymać odpowiednie pH.

Oryginalne pucharki

Przypominające nieco krzewy różanecznika kalmie (Kalmia) są uznawane za jedne z najpiękniejszych roślin ozdobnych sprowadzonych z Ameryki Północnej. W Polsce nie są jeszcze zbyt popularne, ale z pewnością warto je sadzić w ogrodach przydomowych jako oryginalne uzupełnienie rabat lub wrzosowisk, tym bardziej, że coraz częściej są oferowane w szkółkach i sklepach ogrodniczych, zwłaszcza kalmia szerokolistna (Kalmia latifolia) i jej odmiany.

Kalmia szerokolistna to zimozielony krzew o wolnym tempie wzrostu. Po kilkunastu latach uprawy osiąga zwykle nie więcej niż 1 m wysokości. Jej pędy są stosunkowo cienkie, wzniesione, ale niektóre z nich częściowo pokładają się po ziemi. Liście przypominają wyglądem liście wawrzynu lub różaneczników, są eliptyczne, mają do 10 cm długości i do 4 cm szerokości, są osadzone na krótkich ogonkach. Blaszki liściowe są skórzaste, grube, z wierzchu ciemnozielone i połyskujące, od spodu jasnozielone i matowe, na wierzchołkach zaostrzone.

Kwiaty pojawiają się w czerwcu i są zebrane po 40-50 w szczytowych baldachogronach. Pąki kwiatowe mają charakterystyczne i ciekawe żebrowanie. Budowa kwiatów też jest oryginalna – składają się one z 5 zrośniętych płatków korony, tworzących szerokie pucharki z barwną obwódką. W zależności od odmiany kwiaty są białe, różowe, czerwone lub bordowe i mają średnicę od 1 do około 2 cm. Jeśli przyjrzymy się kwiatom z bliska, zauważymy, że na wewnętrznej stronie płatków znajdują się małe zagłębienia, w których umieszczone są główki pylników. Gdy dojrzały kwiat odwiedzi owad i dotknie swoimi odnóżami pręcików, ich główki uwalniają się z zagłębień i wystrzeliwują niczym małe katapulty w kierunku owada.

Spośród dostępnych na rynku odmian warto zwrócić uwagę na kalmię 'Kaleidoskop', uzyskaną pod koniec lat osiemdziesiątych w USA przez Richard’a Jaynes’a. Jej najcenniejsze zalety to bardzo atrakcyjne, malinowe kwiaty z jasną obwódką, długi okres kwitnienia i podwyższona mrozoodporność.

Inne warte polecenia odmiany to m.in. różowa 'Carol', czerwona 'Raspberry Glow', biało-purpurowa 'Sterntaler' oraz polskiej hodowli odmiana 'Muras' o talerzykowatych kwiatach w pąkach lekko różowych, po otwarciu czysto białych.

Kalmie nie należą do roślin łatwych w uprawie. Ponieważ ich system korzeniowy jest płytki i zbudowany z bardzo drobnych korzeni, rośliny należy sadzić na glebach bogatych w materię organiczną, a zwłaszcza próchnicę, umiarkowanie wilgotnych i o kwaśnym odczynie (pH 4,0-5,5).

Jeśli odczyn podłoża jest wyższy, należy zastosować kwaśny torf oraz przekompostowaną korę sosnową i przekopać je z górną warstwą gleby. Krzewy preferują stanowiskach lekko ocienione. Wystawa ma znaczenie przede wszystkim zimą, gdyż podczas mroźnej i słonecznej pogody liście są narażone na wysychanie. Sadzone w pełnym słońcu na zimę wymagają okrycia stroiszem.

Najlepsze rośliny wrzosowate

1 – różanecznik 'Anna’s Platinum', 2 – kiścień wawrzynowaty 'Nana', 3 – kalmia 'Sterntaler'

Urocze liście

Historia uprawy najpopularniejszego z kiścieni – kiścienia wawrzynowatego (Leucothoe fontanesiana) w europejskich ogrodach sięga końca XVIII wieku. Gatunek ten występuje naturalnie na terenie Ameryki Północnej, porasta górskie zbocza południowych Appalachów. Jego ozdobą są łukowato powyginane pędy oraz podługowate, zimozielone, błyszczące liście, w mniejszym zaś stopniu kwiaty, ale nie dlatego, że są nieładne, lecz ukryte pod liśćmi. Kiścienie z pewnością zasługują na szerokie rozpowszechnienie, a ich uprawa nie jest trudniejsza od uprawy różaneczników czy kalmii.

Kiścień wawrzynowaty jest niskim krzewem dorastającym do niespełna 1 m wysokości. Roślina tworzy liczne, słabo rozgałęzione pędy o charakterystycznych, zygzakowatych zagięciach. Pędy są lekko wzniesione, część z nich pokłada się na ziemi. Liście są grube, zakończone długim, ostrym wierzchołkiem.

Krzewy kwitną obficie w maju i czerwcu. Kwiaty są walcowate, długości 0,5 cm, nieco rozdęte u podstawy, białawe, mało widoczne, bo przykrywają je liście. Ozdobny jest zarówno sam gatunek, jak i jego niezbyt liczne odmiany różniące się kolorystyką liści. Np. u odmiany 'Rainbow' blaszki liściowe są marmurkowate, obficie pokryte kremowymi, żółtymi i różowymi plamkami, starsze liście mają trochę więcej cętek zielonych, natomiast najmłodsze są karmazynowo różowe. U odmiany 'Scarletta' wiosenne młode przyrosty są brązowoczerwone, potem liście zielenieją, by jesienią przebarwić się na intensywny kolor czerwony z odcieniem burgundu. W tym okresie krzew jest najbardziej dekoracyjny. Wartą polecenia odmianą okrywową jest odmiana 'Nana'.

Kiścień wawrzynowaty wymaga gleb lekkich, próchniczych, wilgotnych, o kwaśnym odczynie. Podobnie jak pozostałe rośliny wrzosowate, kiścień wykształca płytki, delikatny i bardzo silnie rozgałęziony system korzeniowy. Dlatego sadząc rośliny dobrze jest wykopać dołek niezbyt głęboki, ale za to stosunkowo szeroki.

Ponieważ krzewy nie gubią liści na zimę, należy je sadzić w miejscach ocienionych, zacisznych, zwłaszcza w okresie zimy. Gatunek jest odporny na mróz i poza najchłodniejszymi, wschodnimi rejonami kraju, nie wymaga ochrony przed mrozem. Kiścienie najlepiej prezentują się sadzone w grupach, w towarzystwie roślin o podobnych wymaganiach uprawowych.

LOGO ZSZP Artykuł powstał we współpracy ze Związkiem Szkółkarzy Polskich. Więcej informacji o roślinach i ich producentach uzyskać można na: www.e-katalogroslin.pl lub www.zszp.pl i pod nr. telefonu 22 435 47 22.

Gardeners World Edycja Polska
Tekst: Wiesław Szydło, zdjęcia: Grzegorz Falkowski (ZSzP)
Artykuł pochodzi z magazynu Gardeners' World Polska / Maj-Czerwiec 2020

 


Komentarze

Gość Kasia

23-06-2020 16:33

Uwielbiam rododendrony! U mnie już niestety przekwitły i oczyszczam z uschniętych kwiatów... Ale za to teraz czas na róże ♥ ;)

Wiecej na Forum ZielonyOgrodek.pl
Warto przeczytać

To Cię zainteresuje
Pokaż więcej (10)
Nowe treści
Aktualności
Nowe rośliny
CEBULOVE
Na czasie
CEBULOVE
Zobacz więcej
Porady na ten tydzień
Tydzień 39, Sentencja nr:8
Tydzień 39, Sentencja nr:8
Zbieramy obumarłe części roślin i opadające liście. Składamy je na pryzmie kompostowej, którą dokładnie przerzucamy. Ziemia kompostowa przyda nam się na przyszły rok.
Tydzień 39, Sentencja nr:6
Tydzień 39, Sentencja nr:6
Przesadzamy drzewa i krzewy iglaste np. tuje, cisy, świerki i sosny. Zdążą się zaaklimatyzować w nowym miejscu przed nadejściem przymrozków.
Tydzień 39, Sentencja nr:5
Tydzień 39, Sentencja nr:5
Do naszych roślin na balkonie i tarasie możemy dodać rośliny kwitnące jesienią (np. chryzantemy, wrzosy).
Tydzień 39, Sentencja nr:1
Tydzień 39, Sentencja nr:1
Pod koniec września z ogrodu wykopujemy rośliny cebulowe, bulwiaste i kłączowe, które nie zimują w gruncie (begonie bulwiaste, dalie, galtonie, ismeny, kanny, krokosmie, tygrysówki, mieczyki – ścinamy ich liście na wysokości kilku centymetrów ponad bulwą).
Array
(
    [0] => SimpleXMLElement Object
        (
            [id] => 51744
            [title] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

            [alias] => badz-eko-uprawiaj-ziola-i-warzywa
            [url] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

            [urlsef] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

            [image] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

        )

    [1] => SimpleXMLElement Object
        (
            [id] => 50887
            [title] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

            [alias] => 10-wyjatkowych-miejsc-do-odwiedzenia-w-polsce
            [url] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

            [urlsef] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

            [image] => SimpleXMLElement Object
                (
                )

        )

)
Serwisy partnerskie
Dom i wnętrze
Twoja strona ogrodu