Aktinidia (Actinidia) to znany i lubiany rodzaj pnączy rodzących jadalne owoce należący do rodziny aktinidiowatych (Actinidiaceae). Należą do niego możliwe do uprawy w Polsce aktinidia ostrolistna (Actinidia arguta) oraz aktinidia pstrolistna (Actinidia colomicta).

Aktinidia ostrolistna i pstrolistna są bardzo do siebie podobne – różnią się jedynie zabarwieniem liści i siłą wzrostu. Aktinidia ostrolistna dorasta do 15 m, podczas gdy pstrolistna tylko do 5 m. Liście aktinidii ostrolistnej są zielone (oprócz kilku odmian), a pstrolistnej są trójbarwne – zielono-biało-różowe. Oba gatunki ładnie przebarwiają się jesienią na intensywnie żółty kolor.

Aktinidia kwitnie na początku maja. Jest rośliną dwupienną, zatem warunkiem ukazania się owoców na osobnikach żeńskich jest posadzenie w pobliżu przynajmniej jednego egzemplarza męskiego. Kwiaty są niewielkie i białe. Zapylone kwiaty żeńskie szybko przekształcają się w owoce wielkości 3-4 cm, o zielonej skórce, przypominające owoce agrestu.

Dojrzałe, jadalne owoce aktinidii można zrywać z w październiku.

Wymagania i uprawa

Najlepsze stanowisko dla obydwu rosnących w Polsce aktinidii to miejsce słoneczne o żyznej i dość wilgotnej glebie (przed posadzeniem pnącza należy wykopać obszerny dół o głębokości pół metra i wypełnić go torfem lub kompostem zmieszanym z gliną).

Aktinidia nie jest podatna na choroby grzybowe, mszyce czy gąsienice, jednak pnącze to upodobały sobie koty, którym smakują szczególnie jego młode pędy (młode sadzonki warto więc osłonić plastikową siatką).

Cięcia ograniczające rozrost pnącza najlepiej wykonywać latem lub pod koniec zimy (luty/marzec). Co 3-4 lata powinno się wykonać także cięcie odmładzające, które dobrze wpływa na kwitnienie i owocowanie rośliny.

Sadzonki aktinidii zakwitają dopiero po około 3 latach od posadzenia!

Zastosowanie

Ze względu na dużą siłę wzrostu aktinidia potrzebuje dość dużo miejsca do rozpostarcia pędów. Podpory powinny być ażurowe (siatka, drewniane sztachety, metalowe pręty), aby roślina mogła się wokół nich owijać.

Owoce aktinidii można jeść na surowo (zawierają dużo witaminy C), suszyć, dodawać do ciast lub robić z nich konfitury, wina czy nalewki.

Polecane odmiany

  • żeńskie – 'Genewa', 'Rogów', 'Rumbo'
  • męskie – 'Gabriel M'
  • obupłciowe (samopylne) – 'Issai', 'Dr Szymanowski'

Ciekawostki

Roślina, która rodzi znane nam ze sklepów owoce kiwi to aktinidia chińska (Actinidia deliciosa). Jej uprawa w naszym kraju jest niemożliwa ze względu na jej wysokie wymagania cieplne przez cały sezon.


Tekst: Katarzyna Jeziorska, zdjęcia: Katarzyna Jeziorska, zoosnow/Pixabay