Szakłak pospolity Rhamnus cathartica

Szakłak pospolity (Rhamnus cathartica) to nieduże drzewo lub okazały krzew liściasty z rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae). Naturalnie występuje w Azji Zachodniej, Afryce Północnej i Europie (w tym także w Polsce, gdzie jest dość pospolity), zasiedlając obrzeża lasów i widne zarośla. Czasami bywa też uprawiany w ogrodach.

Jak wygląda szakłak pospolity? Co to za roślina?

Szakłak pospolity posiada luźny, rozłożysty, nieregularny pokrój i może dorastać do ok. 6-10 m wys. Roślina tworzy wąski, pokryty brunatną, początkowo gładką, później spękaną korą pień (może rozwijać też kilka pni). Posiada ostre ciernie (głównie na wierzchołkach i w miejscu rozgałęzień pędów). Liście rośliny są sezonowe, długoogonkowe, lekko owłosione, duże, owalne, ząbkowane na brzegach, z wierzchu ciemnozielone, od spodu jaśniejsze. Na pędach układają się naprzeciwległymi parami lub naprzemianlegle.

Szakłak pospolity jest zwykle rośliną dwupienną, choć zdarzają się też egzemplarze jednopienne. Roślina zakwita wiosną (IV-V/VI), rozwijając małe, żółtozielone, wydłużone, czteropłatkowe, miododajne kwiaty, osadzone na długich szypułkach i zebrane w kątach liści w gęste pęczki. Po przekwitnieniu z kwiatów żeńskich rozwijają się zielone, a po dojrzeniu czarne, kuliste, błyszczące owoce (pestkowce), zebrane w zwisające grona. Owoce są dla ludzi trujące, szczególnie, jeśli nie są w pełni dojrzałe. Po dojrzeniu bywają natomiast chętnie zjadane przez ptaki.

Opadłe liście i owoce, a także korzenie szakłaka, posiadają właściwości allelopatyczne i wydzielają związki utrudniające rozwój innych roślin.

Jakie wymagania ma szakłak i jak go uprawiać?

Szakłak pospolity preferuje słoneczne stanowiska i średnio żyzne, umiarkowanie wilgotne, zasobne w wapń gleby, ale doskonale radzi sobie także w półcieniu i na słabym, a nawet kamienistym i żwirowym podłożu. Jest też odporny na suszę. Dobrze znosi niskie temperatury, dlatego może być uprawiany na terenie całego kraju.

Szakłak pospolity dobrze rozmnaża się za pomocą siewu nasion (wymagają stratyfikacji). Dzięki zjadającym je ptakom, może też rozprzestrzeniać się po okolicy, stając się rośliną ekspansywną. Chcąc uniknąć niekontrolowanego wysiewu nasion, na przedwiośniu krzew można przyciąć.

Roślinę można też rozmnażać przez sadzonki pędowe i odkłady poziome.

Pielęgnacja szakłaka – jak dbać?

Podlewanie należy ograniczyć do minimum – szakłak świetnie radzi sobie w warunkach suszy, ale młode sadzonki warto nawadniać w okresach przedłużających się upałów. Nawożenie zazwyczaj nie jest konieczne. Jeśli zależy nam na bardziej intensywnym wzroście, można raz na wiosnę zastosować nawóz wieloskładnikowy.

Roślina dobrze znosi przycinanie, dlatego świetnie nadaje się na formowane żywopłoty – najlepiej przycinać ją wczesną wiosną, zanim zacznie wypuszczać liście.

Choroby i szkodniki – przed czym chronić?

Szakłak pospolity jest stosunkowo odporny na choroby i szkodniki, jednak czasami może być porażany przez mączniaka prawdziwego lub atakowany przez mszyce. Jest także rośliną żywicielską dla kilku gatunków motyli (min. listkowca cytrynka), dlatego na jego liściach mogą żerować ich gąsienice.

Jest również żywicielem pośrednim grzyba dwudomowego, odpowiadającego za chorobę owsa (rdza koronowa owsa), dlatego nie należy sadzić go w pobliżu pól uprawnych obsianych zbożem.

Zastosowanie szakłaka pospolitego w ogrodzie

Szakłak pospolity nie jest rośliną szczególnie efektowną, dlatego w ogrodzie ma ograniczone zastosowanie. Zwykle wykorzystuje się go do tworzenia luźnych lub formowanych, obronnych żywopłotów oraz szpalerów.

Szakłak pospolity w całości jest rośliną trującą, choć w mniejszym stopniu niż kruszyna pospolita. Jest też jednak rośliną leczniczą, gdyż jego dojrzałe, suszone owoce oraz kora mają właściwości przeczyszczające i pobudzające perystaltykę jelit. Ponieważ jednak źle przygotowany surowiec może wywoływać liczne skutki uboczne i zatrucia, szakłak jest obecnie rzadko stosowany w ziołolecznictwie.

Zdjęcia: Oleh Marchak / AdobeStock

Czy w opisie są wszystkie informacje, których szukałaś/-eś? Daj znać w komentarzu!