Logo
Logo
Gardeners' world listopad - grudzień 2021
74
Okazje

Dlaczego warto jeść rokitnik?

Rokitnik to znana od starożytności roślina lecznicza. Z różnych powodów został on nieco zapomniany w Polsce ale całe szczęście wraca do łask ze zdwojoną siłą! Nic w tym dziwnego, gdyż owoce tej rośliny mają m.in. dziesięciokrotnie więcej witaminy C niż cytryna, a ponadto zachowują ją w przetworach! Warto też podkreślić, że sok z owoców rokitnika wspomaga dziś chemioterapie, a wyekstrahowany z nasion i miąższu olej jest składnikiem wielu różnych produktów.

Plantatorzy i naukowcy od trzech dekad obserwują renesans rokitnika, który już od dłuższego czasu dumnie wymieniany jest jako jeden z polskich superowoców!

 
Spis treści
Ciekawostki historyczne o rokitniku Właściwości zdrowotne rokitnika Kiedy i jak zbieramy owoce rokitnika Zastosowanie rokitnika Z czego wynikają różnice w jakości przetworów z rokitnika

Rokitnik zwyczajny lub pospolity (Hippophae rhamnoides) jest krzewem ozdobnym oraz cenną rośliną leczniczą z rodziny oliwnikowatych (Elaeagnaceae). Jest bardzo często spotykany pod nazwami oblepicha czy też rozmarynowe drzewko. Nierzadko też określamy tę roślinę jako złoto Syberii!

Ciekawostki historyczne o rokitniku

Znany był już w starożytności jako specyfik stosowany w leczeniu ran czy też wielu ówczesnych schorzeń o czym świadczą wyniki wieloletnich wykopalisk i badań archeologicznych, prowadzonych w wielu miejscach świata, szczególnie na terenach dawnych imperiów. Przekazywane także z pokolenia na pokolenie legendy o zbawiennym działaniu wytworów z tej rośliny przetrwały do dzisiaj, a informacje o tym można znaleźć w wielu opracowaniach, dotyczących tej kwestii.

Rokitnik zwyczanjy, fot. S. Pluta - mat. prasowe
Fot. S. Pluta

Od czasów Aleksandra Wielkiego łacińska nazwa rokitnika pospolitego – Hippophae rhamnoides, oznacza "lśniący, błyszczący koń". Już wtedy wiedziano, że wyciąg z owoców tej rośliny doskonale regeneruje końcówki włosów i zapobiega ich rozdwajaniu. Dziś olej rokitnika jest składnikiem kremów, balsamów, pomadek i szamponów.

W Polsce krzew ten również jest znany od dawna. Niezwykłe właściwości tej rośliny wykorzystywane były nie tylko do zwiększenia naszej odporności na różne choroby i do ich leczenia, ale w tym samym celu stosowane były produkty z rokitnika również w karmieniu zwierząt. Na Podlasiu, również w innych rejonach Polski już w latach 60-tych ubiegłego wieku dziko rosnące formy rokitnika, a właściwie jego liście i gałęzie służyły do sporządzania wywarów, którymi pojono konie, podobnie jak za czasów Aleksandra Wielkiego, by były zdrowe, silne i przygotowane do ciężkiej pracy. Stosowano ten sposób również przed ich sprzedażą na licznych w tamtym okresie targach, by uzyskać za te zwierzęta wysoką cenę. Po kilkudniowej "kuracji" takimi wywarami nawet stare i wyeksploatowane ciężką pracą konie odzyskiwały młodzieńczy wigor i lśniącą sierść, co wynika nawet z nazwy łacińskiej tej rośliny – w tłumaczeniu dosłownym oznacza "lśniący, błyszczący koń".

Już 5 tys. lat temu chiński imperator Non Szon stwierdził że: "siła ludzkiego ciała zamknięta jest w sokach roślin", a stare chińskie przysłowie mówi: "jedz rokitnik, a krew twoja będzie uzdrowiona".

Właściwości zdrowotne rokitnika

Owoce rokitnika, olej wyekstrahowany z nasion i miąższu oraz liście i pędy zawierają wiele bioaktywnych związków, witamin i minerałów ważnych dla ludzkiego zdrowia i diety. Wśród nich są:

  • witaminy z grupy B, C, E ("witamina młodości"), F, K, P,
  • kwas foliowy,
  • karotenoidy (w tym prowitamina A),
  • antocyjany,
  • flawonoidy,
  • fosfolipidy,
  • sterydy (prowitamina D),
  • garbniki,
  • cukry,
  • kwasy organiczne (cytrynowy, jabłkowy, nikotynowy),
  • oraz makro i mikroelementy takie, jak selen, żelazo, bor, mangan i inne. 

Wszystkie w/w substancje biologicznie czynne wzmacniają wzrok, działają przeciwmiażdżycowo, opóźniają proces starzenia oraz zwiększają odporność na napromieniowanie rentgenowskie i radioaktywne.

Stosowane są także do leczenia oparzeń, odmrożeń, odleżyn i egzem

Medycyna ludowa od dawna polecała rokitnik na wrzody żołądka, nadciśnienie, anemię, cukrzycę i choroby reumatyczne, a nawet nowotwory.

Związki fenolowe, w tym flawonoidy wykazują działania antyoksydacyjne i działają także przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo, przeciwmiażdżycowo, przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwalergicznie.

Obecna w rokitniku dysmutoza ponadtlenkowa to najsilniejszy antyoksydant, główna broń komórek przed wolnymi rodnikami. To najsilniejsza antynowotworowa tarcza – rokitnik zawiera jej czterokrotnie więcej niż żeń-szeń!

Owoce na gałązce rokitnika, fot. S. Pluta - mat. prasowe
Fot. S. Pluta

Rokitnik charakteryzuje się wysoką zawartością witaminy C w owocach, którą zachowuje nawet podczas przechowywania i przetwarzania, bo nie zawierają one niszczącego ją enzymu askorbinazy. Nasiona natomiast zawierają od 8 do 12,5% oleju (kwasy tłuszczowe nienasycone), witaminy B1, B2, i E oraz garbniki.

Sok z rokitnika wspomaga chemioterapię, badania wykazały, że chroni przed genotoksycznym działaniem cysplatyny stosowanej w leczeniu nowotworów złośliwych.

Warto wiedzieć, że olej z rokitnika zawiera komplet kwasów omega, a ich źródła roślinne są cenniejsze niż zwierzęce i chronią także przed niedokrwiennymi udarami mózgu.

Wieloletnie badania wykazały, że zawarty w rokitniku kemferol, kwertycyna i mirycetyna obniżają ryzyko zachorowania na raka trzustki aż o 23%.

Wyciąg z rokitnika doskonale regeneruje końcówki włosów i zapobiega ich rozdwajaniu.

Przyjmowanie oleju z rokitnika skutecznie obniża poziom cholesterolu, a także nadaje blask skórze i wygładza zmarszczki.

Z pojawiających się informacji wynika, że naukowcy z Korei Południowej i Chin stwierdzili, że bakterie probiotyczne wyekstrahowane z owoców rokitnika mają dużo bakterii mlekowych (L. Gasseri), które hamują aktywację puryn – źródła energii wymaganego do mutacji nowego koronawirusa. Mają oni nadzieję, że pozwoli to na wytworzenie dodatkowego leku na rozprzestrzenianie cię COVID-19 w naszym kraju i w świecie.

Kiedy i jak zbieramy owoce rokitnika?

Dojrzewanie i zbiór owoców rokitnika przypada na II poł. sierpnia do I poł. września, w zależności od odmiany.

Tradycyjnie zbiór owoców rokitnika odbywa się poprzez ręczne ścinanie gałązek (pędów) z owocami do skrzynek. Następnie po wstępnym schłodzeniu w przechowalni owoce w skrzynkach odwożone są do firmy chłodniczej/mroźni, celem odseparowania w procesie mrożenia owoców od tych gałązek, zachowując wartościowe bioaktywne związki. Po zamrożeniu owoce łatwo oddzielić od pędów. Następnie czyste owoce są sortowane pod względem wielkości i jakości oraz pakowane do worków papierowych i przechowywane w temperaturze ok. -20o C, aż do czasu ich wykorzystania.

Należy podkreślić, że w naszej strefie klimatycznej zbiory owoców rokitnika powinny odbywać się w okresie od połowy sierpnia do połowy września, co daje gwarancję najwyższej jakości zebranych owoców, a przede wszystkim zachowanie ilości i jakości około dwustu niezwykle cennych substancji i związków w nich zawartych.

Owocujące krzewy rokitnika, fot. S. Pluta - mat. prasowe
Fot. S. Pluta

Owocujące krzewy rokitnika gotowe do zbioru.

Pojawiające się od dawna i niestety aktualnie także informacje w różnych mediach o zbiorze owoców rokitnika po przymrozkach są totalnym nieporozumieniem. Biorąc pod uwagę ponad 20-letnie doświadczenie w uprawie tego gatunku, wiedzę zdobytą z dostępnej literatury, uczestnictwo w międzynarodowych konferencjach rokitnikowych i współpracę z ośrodkami naukowymi, zajmującymi się także tymi owocami, chcielibyśmy zaapelować o nierozpowszechnianie takich informacji w mediach i prasie fachowej ponieważ wprowadzają one w błąd wiele ludzi.

Dla potwierdzenia tej hipotezy zlecone są dokładne badania owoców rokitnika kilku odmian, pobranych na początku zbioru – pocz. września i 11 października br. po pierwszym przymrozku (fot. 3). Już wkrótce znane będą wyniki tych badań analitycznych porównujących zawartość kilku istotnych związków m.in. witaminy C w owocach z obu terminów zbiorów.

Rokitnik z owocami we wrześniu i październiku, fot. S. Trzonkowski - mat. prasowe
Fot. S. Trzonkowski

Rokitnik na pocz. września br. (na lewo) i I poł. października br. (na prawo).

Rokitnik w domu

Smak owoców rokitnika jest charakterystyczny, kwaśno-gorzkawy ze słabo wyczuwalnym posmakiem oleju, niektórzy doszukują się smaku ananasa. W przetwórstwie domowym z owoców rokitnika można zrobić dżem, syrop, wino i nalewki.

Suszone owoce warto dodawać do herbat i kompotów, łącząc je ze słodkimi owocami, np. jabłkami i gruszkami, lub kandyzować.

W Rosji używa się rokitnika jako przyprawy do mięs, a na Syberii spożywa się go na surowo z dodatkiem cukru.

Liście suszone z rokitnika używane są do parzenia zdrowotnych herbat, lub są komponentem mieszanek herbacianych.

W skali przemysłowej owoce są bardzo cennym surowcem w przetwórstwie spożywczym, farmaceutycznym i kosmetycznym do wyrobu soków, nektarów i napojów, dżemów, kremów, balsamów, szamponów i pomadek do ust. Ostatnio z oleju rokitnika produkowane są tzw. funkcjonalne produkty i suplementy diety, oferowane powszechnie w sklepach ze zdrową, ekologiczną żywnością lub w Internecie. Ponadto, zmrożone owoce rokitnika i jego produkty spożywcze, środki farmaceutyczne i kosmetyczne mogą stanowić dla Polski duże możliwości ich eksportu do różnych krajów.

Owoce z importu, a jakość uzyskanych soków i przetworów

Z dostępnych informacji jasno wynika, że osoby, które spożywały owoce rokitnika lub przetworzone na soki, nektary, syropy, dżemy, kompoty itp., ustrzegły się przed zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, czy też już po zakażeniu o łagodnym i krótkim przebiegu tej choroby. Niestety, dziwi fakt ciągłego reklamowania w mediach społecznych owoców tropikalnych i wyprodukowanych z nich soków, zamiast owoców rodzimych i ich produktów, których spożywanie mogłoby nam bezpośrednio pomóc w podnoszeniu odporności.

Kolejnym niezwykle ważnym powodem dla którego należałoby rozpowszechnić wiedzę głównie o owocach rokitnika i ich dostępności jest zalewanie polskiego rynku owocami, sokami i olejem, głównie ze Wschodu. Ich jakość nie jest z reguły sprawdzana, a zbiory rokitnika są przeprowadzane przeważnie z form dziko rosnących, posiadających znacznie mniejsze ilości związków prozdrowotnych.

Warto też sprawdzać rodzime firmy, które ostatnio oferują podejrzanej jakości "sok rokitnikowy" oraz mieszankę tego "soku rokitnikowego" z sokiem brzoskwiniowym (patrz zdjęcie poniżej).

Wygląd soków rokitnikowych, fot. S. Trzonkowski - mat. prasowe
Fot. S. Trzonkowski

Wygląd "soku rokitnikowego" wyprodukowany z owoców ze Wschodu (na lewo), mieszanka słabej jakości „soku rokitnikowego” z sokiem brzoskwiniowym (w środku) oraz typowy, wysokiej jakości sok rokitnikowy uzyskany z krajowych owoców zebranych w odpowiednim terminie (po prawej). 

Wcześniej firmy przetwórcze kupowały i przetwarzały owoce rokitnika wyprodukowane na plantacjach w Polsce, w tym także z w/w plantacji. Nieodparta jednak chęć dużego zysku spowodowała rozpowszechnianie bardzo słabej jakości "soku rokitnikowego", który odstrasza konsumentów już samym widokiem, smakiem i zapachem, a przede wszystkim zawartością cennych dla zdrowia ludzkiego składników, jakie owoce rokitnika czy przetwory z niego powinny zawierać. Brunatny kolor nadaje tym sokom zjełczały olej, który jest niezwykle ważnym składnikiem miąższu owoców i nasion rokitnika. Sprowadzane ze Wschodu mrożone owoce oraz wyprodukowane z nich soki i olej są znacznie tańsze od polskich produktów, ponieważ pochodzą najczęściej z dziko rosnących krzewów, bez nakładów na pielęgnację i ochronę roślin i owoców, w dodatku zbieranych corocznie po mrozach lub w okresie ich występowania.

Owoce rokitnika niewiadomego pochodzenia oraz wyprodukowane z nich przetwory, oferowane na polskim rynku, są często antyreklamą tych wartościowych owoców i produktów.

Rokitnik zwyczajny jest niczym apteka, tyle że żywa i naturalna, a zatem bardziej przyjazna dla zdrowia ludzkiego, często zwany jest "bombą witaminową" lub "hojnym darem natury".

Rokitnik zwyczajny to roślina o ogromnych walorach – owoce, liście, pędy są bogate w różne bioaktywne składniki zdrowotne i odżywcze takie, jak m.in. witaminy, fenolokwasy, nienasycone kwasy tłuszczowe, mikroelementy, garbniki, cukry, kwasy organiczne. Wszystkie te związki mają korzystny wpływ na zdrowie człowieka.

Owoce rokitnika produkowane w naszym kraju i zebrane w odpowiednim terminie i stadium dojrzałości gwarantują wysoką jakość (smak, zapach) i zawartość wszystkich wartościowych związków oraz korzystny wpływ na profilaktykę i zdrowie człowieka.

Tekst i zdjęcia: źródło – Czas na polskie superowoce, Stanisław Pluta – Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, Stanisław Trzonkowski – Gospodarstwo Ogrodnicze w Sokółce

Bibliografia

  • Bośko P i Biel W. 2017. Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego. Postępy Fitoterapii 1/2017, s. 36-41.
  • Pluta S. 1999. Rokitnik - roślina XXI wieku?. Sad Nowoczesny, 10 :28-29
  • Pluta S. 2000. Rokitnik - wartościowy gatunek do uprawy w Polsce. Rocz. AR Poznań CCCXXIII, Ogrod. 31 (2) :415-420.
  • Pluta S., Trzonkowski S. 2014. Rokitnik (cz. I). Roślina o niezwykłych właściwościach. Jagodnik nr 2 (14) :116-117
  • Ulanowska K., Skalski B., Beata O. 2018. Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L.) jako źródło związków o aktywności przeciwnowotworowej i radioprotekcyjnej. Postępy Hig. Med. Dosw. 72: 240-252.
  • Zielińska J. 2019. Rokitnik – cenne właściwości, wszechstronne zastosowanie. Radioklinika o zdrowiu przy mikrofonie: https://radioklinika.pl/rokitnik-wlasciwosci-zastosowanie

CZAS NA POLSKIE SUPEROWOCE

Opracowanie sfinansowano ze środków Funduszu Promocji Owoców i Warzyw w ramach realizacji przez Krajowy Związek Grup Producentów Owoców i Warzyw kampanii "Czas na polskie superowoce!".

Projekt jest realizowany pod honorowym patronatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Tagi
Newsletter
Zapisz się na newsletter, aby otrzymywać od nas bezpłatne porady ogrodnicze!
Warto przeczytać
To Cię zainteresuje
Pokaż więcej (2)
Nowe treści

 

Ważne tematy
Lista zakupów
Nowe rośliny w katalogu
Zostań redaktorem!

Podziel się z nami swoim ogrodniczym doświadczeniem.
W nagrodę otrzymasz wybrane czasopismo.


Komentarze

ŚWIĘTA
Na czasie
ŚWIĘTA
Zobacz więcej
Porady na ten tydzień
Tydzień 47, Sentencja nr:6
Tydzień 47, Sentencja nr:6
Kolumnowe odmiany iglaków trzeba szczelnie obwiązać sznurkiem a bardziej wrażliwe odmiany owinąć agrowłókniną, aby ciężar śniegu nie wyłamał gałązek.
Tydzień 47, Sentencja nr:5
Tydzień 47, Sentencja nr:5
Opadające liście należy usówać również z niższych krzewów. W tym celu możemy użyć miotłograbi o miękkich, sprężystych zębach lub odkurzacza ogrodowego (elektrycznego lub spalinowego).
Tydzień 47, Sentencja nr:4
Tydzień 47, Sentencja nr:4
Przykryjmy miejsca, gdzie we wrześniu lub październiku zostały posadzone cebulki roślin kwitnących wiosną. Najlepsza do tego celu będzie kora lub torf (warstwa grubości 2–4-cm), gałązki świerkowe, suche liście lub słoma.
Tydzień 47, Sentencja nr:3
Tydzień 47, Sentencja nr:3
Po pierwszych przymrozkach, zanim ziemia w ogrodzie zamarznie, trzeba zabezpieczyć rośliny wrażliwe na mróz. Wokół bylin, które mogą przemarznąć pokryjmy glebę korą, liśćmi lub obornikiem (ściółkowanie zapobiega wahaniom temperatury w glebie i sprzyja utrzymaniu jej wilgotności). Rośliny można także okrywać gałązkami sosnowymi lub...
Tydzień 47, Sentencja nr:2
Tydzień 47, Sentencja nr:2
Rośliny ogrodowe można nawieźć nawozami fosforowymi i potasowymi. UWAGA! Jesienią nie powinno się stosować nawozów azotowych, gdyż przedłużają okres wegetacji roślin, co może stać się przyczyną ich zmarznięcia.
Tydzień 47, Sentencja nr:1
Tydzień 47, Sentencja nr:1
Pod koronami drzew i krzewów warto rozprowadzić dojrzały kompost. Jest to uniwersalny nawóz do stosowania jesienią, można nim nawozić do końca listopada.
 
Serwisy partnerskie
Dom i wnętrze
Twoja strona ogrodu