Arcydzięgiel litwor, dzięgiel litwor (Archangelica officinalis) należący do rodziny selerowatych (Apiaceae), to roślina wieloletnia osiągająca wysokość 2,5 m. Występuje w Europie i Azji na terenach wilgotnych. W Polsce możemy ją spotkać w górach (np. Karpatach) oraz nad rzekami i w pasie wybrzeża. Jest objęta ochroną gatunkową.

To silnie pachnąca roślina zaliczana do ziół i ma wiele nazw zwyczajowych jak i ludowych: angelika, dzięgiel lekarski, anielskie ziele, archangielski korzeń, anielski korzeń. W średniowieczu zakonnicy nazywali arcydzięgiel Zielem Ducha Świętego i zalecali żucie jego korzeni w celu osiągnięcia długowieczności. 

Arcydzięgiel litwor jest często mylony z groźnym barszczem Sosnowskiego!

Dzięgiel jest rośliną dwuletnią. W pierwszym roku po wysianiu się, rośliny wytwarzają rozetę pojedynczych, pierzastych liści. W drugim rozwijają długie, rozgałęzione łodygi z pędami kwiatostanowymi. Same kwiatostany mają kształt dużej kuli (typu baldach złożony) i są złożone z niepozornych kwiatków o żółtawozielonej barwie. Kwitną od maja do czerwca.

Owocem arcydzięgla, jak u wszystkich roślin selerowatych, jest rozłupnia. Składa się ona z dwóch płaskich rozłupek.

Uprawa i wymagania

Arcydzięgiel może być uprawiany zarówno na stanowiskach słonecznych, jak i zacienionych, ma jednak duże wymagania glebowe – preferuje podłoże żyzne, przepuszczalne i dość wilgotne. Można je uprawiać z nasion wysiewanych wprost do gruntu (koniec lipca, sierpień). Nasion nie przykrywa się, a jedynie ugniata lekko glebę po posianiu.

Główne zabiegi pielęgnacyjne to odchwaszczanie i ochrona przed chorobami oraz szkodnikami.

Zastosowanie

Do potrzeb leczniczych wykorzystuje się korzeń arcydzięgla, zbierany jesienią i suszony w warunkach naturalnych. Ma aromatyczny i początkowo słodki, a potem palący smak. Arcydzięgiel poprawia trawienie i działa wiatropędnie.

Zdjęcia tytułowe: "Angelica Archangelica"/n0rthw1nd/CC BY 2.0, Krzysztof Ziarnek/Wikimedia Commons/CC-BY-SA-3.0, Doronenko/CC BY 2.5/Link, H.Zell/CC BY-SA 3.0/via Wikimedia Commons