Arcydzięgiel litwor Archangelica officinalis

Arcydzięgiel litwor (Archangelica officinalis) lub po prostu litwor, jest rośliną dwuletnią należącą do rodziny selerowatych (Apiaceae). Należy do znanych, starych ziół i ma wiele nazw zwyczajowych jak i ludowych: dzięgiel lekarski, angelika, anielskie ziele, archangielski korzeń, anielski korzeń. Roślina występuje w Europie i Azji na terenach wilgotnych. W Polsce możemy ją spotkać w górach (np. Karpatach) oraz nad rzekami i w pasie wybrzeża. Jest bardzo znanym ziołem objętym ochroną gatunkową.

Litwor osiąga wysokość do 2,5 m. wraz z kwiatostanem. Cała roślina bardzo silnie pachnie. W pierwszym roku po wysianiu się, rośliny wytwarzają rozetę pojedynczych, pierzastych liści. W drugim rozwijają długie, rozgałęzione łodygi z pędami kwiatostanowymi.

Kwiatostany mają kształt dużej kuli (typu baldach złożony) i są złożone z niepozornych kwiatków o żółtawozielonej barwie. Kwitną od maja do czerwca.

Owocem arcydzięgla, jak u wszystkich roślin selerowatych, jest rozłupnia. Składa się ona z dwóch płaskich rozłupek.

Arcydzięgiel litwor jest często mylony z groźnym barszczem Sosnowskiego!

Uprawa i wymagania

Arcydzięgiel może być uprawiany zarówno na stanowiskach słonecznych, jak i zacienionych, ma jednak duże wymagania glebowe – preferuje podłoże żyzne, przepuszczalne i dość wilgotne.

Główne zabiegi pielęgnacyjne to odchwaszczanie i ochrona przed chorobami oraz szkodnikami.

Litwor rozmnaża się z nasion wysiewanych wprost do gruntu pod koniec lipca i w sierpniu. Nasion nie przykrywa się, a jedynie ugniata lekko glebę po posianiu.

Zastosowanie

Do potrzeb leczniczych wykorzystuje się korzeń arcydzięgla, zbierany jesienią i suszony w warunkach naturalnych. Ma aromatyczny i początkowo słodki, a potem palący smak. Arcydzięgiel poprawia trawienie i działa wiatropędnie.

Ciekawostki

W średniowieczu zakonnicy nazywali arcydzięgiel Zielem Ducha Świętego i zalecali żucie jego korzeni w celu osiągnięcia długowieczności.

Tekst: Katarzyna Jeziorska, zdjęci: "Angelica Archangelica"/n0rthw1nd/CC BY 2.0, Krzysztof Ziarnek/Wikimedia Commons/CC-BY-SA-3.0, Doronenko/CC BY 2.5/Link, H.Zell/CC BY-SA 3.0/via Wikimedia Commons