Logo
Logo

Choroby i szkodniki cebuli | Najczęstsze przyczyny, profilaktyka i zwalczanie

Cebula to jedno z najpopularniejszych warzyw przyprawowych i zarazem roślina lecznicza, dlatego poza zakupami w sklepie warto pozyskiwać plon we własnym ogrodzie. Niestety nie jest gatunkiem najłatwiejszym w uprawie i dużą uwagę trzeba poświęcić pielęgnacji i zabiegom ochronnym. Warto wiedzieć jak rozpoznać objawy chorób i szkodników, i które są najczęściej spotykane. Co robić już wczesną wiosną, by zapobiec ich pojawianiu się, a jeśli jednak zaatakują nasze uprawy, jak z nimi walczyć? Sprawdź.

Streszczenie artykułu
Cebula jest warzywem przyprawowym i leczniczym, które wymaga uwagi w pielęgnacji i ochronie przed chorobami oraz szkodnikami. Choroby i szkodniki częściej atakują rośliny zaniedbane lub osłabione, ale mogą dotyczyć również tych zdrowych. Monokultura i zaniedbane pole zwiększają ryzyko pojawienia się problemów. Choroby takie jak mączniak prawdziwy, alternarioza, biała zgnilizna, fuzaryjna zgnilizna oraz bakterioza mogą poważnie zaszkodzić uprawie cebuli, prowadząc do przedwczesnego zamierania roślin lub uniemożliwiając ich przechowywanie. Najgroźniejsze szkodniki to śmietka cebulanka, błotniszka czosnkówka, miniarka cebulowa oraz wciornastek tytoniowec, które mogą zniszczyć uprawę poprzez żerowanie na roślinach. Kluczowe w ochronie przed tymi zagrożeniami jest stosowanie profilaktyki, m.in. poprzez zaprawianie nasion, unikanie monokultury, regularne przeglądy upraw oraz stosowanie odpowiednich środków ochrony roślin.

Choroby i szkodniki występujące w uprawie cebuli najczęściej występują u roślin zaniedbanych, bądź osłabionych. Nie jest to jednak regułą – mogą pojawić się także u warzyw zdrowych. Sprzyja im monokultura – brak zmianowania. Istnieje także zależność pomiędzy organizmami: warzywa uszkodzone przez szkodniki są często porażane przez choroby, zaś pojawienie się chorób osłabia cebule, przez co szkody powodowane przez szkodniki są wyższe. Znaczenie ma także zachwaszczenie – rośliny niepożądane często są żywicielami pośrednimi patogenów, a także szkodników. 

Choroby cebuli

Choroby cebuli mogą stanowić poważne zagrożenie dla twojej uprawy, wpływając negatywnie na jej wzrost i plon. Poznajmy najczęstsze z nich, aby skutecznie zabezpieczyć nasze warzywniki przed nieproszonymi gośćmi.

Schłodź mieszkanie, zyskaj cień, zachowaj piękny widok. Odkryj zalety markiz pionowych
Przeczytaj także
Schłodź mieszkanie, zyskaj cień, zachowaj piękny widok. Odkryj zalety markiz pionowych

Mączniak prawdziwy cebuli

Objawia się jaśnieniem liści asymilacyjnych (szczypioru). Z upływem czasu powstaje na nich białoszary obfity nalot. Mogą ulegać zniekształceniu – wyginają się łukowato do ziemi, żółkną i zasychają. Przy dużej wilgotności powietrza w miejscach plam pojawia się szaro-fioletowy nalot. Pojawianiu się mączniaka prawdziwego cebuli sprzyja wilgotna pogoda i długie zaleganie wilgoci na liściach. Grzyb zimuje w cebuli w formie utajonej.

Profilaktyka i zwalczanie: należy dokładnie przeglądać dymkę przed sadzeniem. Warzywa warto podlewać gnojówką ze skrzypu. Najmocniej porażone liście zaleca się usunąć. Z fungicydów stosuje się m.in. Amistar 250 SC

Alternarioza cebuli

Często występuje u warzyw wcześniej osłabionych przez mączniaka prawdziwego. Typowe objawy to brązowo-fioletowe plamy występujące na liściach asymilacyjnych. Na szczypiorze widać także aksamitny nalot grzybni. W wyniku porażenia przedwcześnie zamiera. Dochodzi również do pękania łusek okrywowych (na których występują ciemne plamy). Cebula nie nadaje się do przechowywania. Choroba grzybowa najmocniej rozwija się w drugiej połowie lata. Sprzyja jej ciepła i wilgotna pogoda.

 ► Profilaktyka i zwalczanie: stosuje się te same środki zaradcze i preparaty co powyżej. 

Biała zgnilizna cebuli

Jest widoczna dopiero po wyrwaniu cebul z ziemi. Prowadzi do gnicia warzyw. Występuje wtedy biała, watowata grzybnia, która jest pokryta drobnymi, czarnymi punktami (zarodniki). To cecha charakterystyczna, po której łatwo rozpoznać tę chorobę grzybową. Co prawda istnieje inny objaw – liście asymilacyjne są jaśniejsze, lecz można to pomylić z wieloma innymi szkodliwymi czynnikami (inne choroby grzybowe, niedobór niektórych pierwiastków pokarmowych). Zwykle pierwsze objawy białej zgnilizny cebuli są widoczne pod koniec czerwca. Patogen wywołuje zgorzel siewek u cebuli rozmnażanej przez wysiew nasion.

Profilaktyka i zwalczanie: Fungicydy stosuje się zapobiegawczo. Warto przeglądać materiał do sadzenia w poszukiwaniu objawów chorób (nie tylko białej zgnilizny). Gdy wskazana choroba wystąpi, na skuteczną walkę jest już za późno, a cebule nie nadają się do spożycia. 

Fuzaryjna zgnilizna cebuli

To choroba grzybowa odglebowa, która może porażać cebule już we wczesnych fazach wzrostu, np. w okresie wschodów. Prowadzi wtedy do zamierania młodych roślin. U starszej cebuli rezultatem porażenia jest zżółknienie i zamieranie szczypioru. Objawy bywają mylone z żerowaniem śmietki cebulanki. Zdarza się, że choroba ujawnia się dopiero podczas przechowywania warzyw. Prowadzi wtedy do gnicia cebul począwszy od „piętki”.

Profilaktyka i zwalczanie: należy unikać monokultury w warzywniaku. Nasiona zaleca się zaprawiać przed siewem (np. Maxim 025 FS). W trakcie uprawy warto stosować profilaktyczne opryski preparatem ekologicznym Polyversum WP. Pomaga ograniczyć także inne choroby grzybowe. 

Bakterioza cebuli

To choroba bakteryjna w szczególności zagrażająca uprawom po ulewnych deszczach i gradobiciach. Co ciekawe, niektórymi wektorami choroby są owady, nawet mucha domowa. Symptomy bakteriozy najczęściej są widoczne na przełomie lipca i sierpnia, tuż przed załamywaniem szczypioru. To miękka zgnilizna szyjki. Oprócz tego obserwuje się wodnistość i szklistość łusek cebuli. Warzywo wydziela kwaśny, nieprzyjemny zapach.

Profilaktyka i zwalczanie: w przypadku wystąpienia choroby w danym miejscu w warzywniaku nie można przez kilka lat uprawiać warzyw cebulowatych. Należy unikać uszkadzania szczypioru w czasie wykonywania prac pielęgnacyjnych. Porażone cebule trzeba niszczyć. Zapobiegawczo stosuje się fungicydy, np. Amistar 250 SC. W walce z bakteriozą kluczowa jest profilaktyka, działania doraźne są nieskuteczne.

Objawy chorób na cebuli
Fot. Alla, Alan / AdobeStock
Na pierwszym zdjęciu mączniak na liściach. Później alternarioza cebuli atakująca osłabione cebule. Na końcu cebule porażone zgnilizną.
Odkryj sekrety obfitych plonów: 20 warzyw idealnych do ogrodu i dwie nowoczesne metody uprawy
Przeczytaj także
Odkryj sekrety obfitych plonów: 20 warzyw idealnych do ogrodu i dwie nowoczesne metody uprawy

Szkodniki cebuli

Nie tylko choroby są wrogami naszych cebulowych upraw; szkodniki również mogą przysporzyć wielu problemów ogrodnikom. Przyjrzyjmy się bliżej tym małym, ale zaciekłym przeciwnikom, aby wiedzieć, jak z nimi walczyć i chronić nasze cebule.

Śmietka cebulanka

Jest jednym z najpoważniejszych szkodników żerujących na różnych podgatunkach cebuli. Śmietka cebulanka muchówka o długości 6-7 mm i popielatoszarym ciele. Larwy są walcowate, białożółte o ciele długości do 10 mm. W ciągu roku rozwijają się dwa pokolenia szkodnika. Dorosłe muchówki wylatują w maju, larwy zaś żerują od końca lipca do września. Najgroźniejsze są larwy I pokolenia, które żerują na młodej cebuli wyjadając piętki, korzeni i nasady rozwijających się liści. Prowadzą do żółknięcia i zamierania roślin. Szacuje się, że jedna larwa może zniszczyć kilka cebul rosnących w rzędzie. Larwy II pokolenia żerują na starszych warzywach, zwiększając podatność na choroby, m.in. zgnilizny. Mogą uszkadzać korzenie i piętki, co hamuje wzrost cebuli i prowadzi do stopniowego zamierania.

Profilaktyka i zwalczanie: stosuje się szeroko zakrojone działania od zmianowania po zwalczanie chwastów. Stosowanie środków ochrony należy rozpocząć wcześnie – gdy młode cebule wypuszczą pierwsze liście właściwe. Śmietkę cebulankę zwalcza się stosując m.in. Mospilan

Błotniszka czosnkówka

Przypomina muchę domową, ale jest mniejsza (ciało ma długość do 8 mm). Larwy są beznogie, cylindryczne, początkowo białe, następnie żółtawe. W ciągu roku rozwija się jedno pokolenie szkodnika. Żerują nie tylko na czosnku, ale także na cebuli i innych przedstawicielach cebulowatych. Prowadzi to do spiralnego zawijania i zamierania środkowych liści. W przekroju cebuli widoczny jest wygryziony chodnik.

Profilaktyka i zwalczanie: pole cebuli należy monitorować od końca marca. Warto stosować żółte tablice lepowe. Przy zaobserwowaniu szkodnika stosuje się insektycydy, np. Mospilan

Miniarka cebulowa

To kolejna muchówka żerująca na cebulowatych. Jest bardzo drobna, na wielkość do 2,5 mm. Ciało jest żółto-czarne. Larwy są białawe, z prześwitującym żółtawozielonym przewodem pokarmowym. Zimuje w glebie w postaci bobówki. Muchówki wylatują na pole pod koniec maja. Żerują na szczypiorze pozostawiając białe, drobne plamki (w rzędach). Samica składa jaja wewnątrz liści asymilacyjnych. Wyległe larwy wygryzają wąskie tunele (miny). Prowadzą do zahamowania wzrostu roślin (cebule są drobne) – liście zaczynają się skręcać. Przyczyniają się do infekcji chorobami grzybowymi i bakteryjnymi.

Profilaktyka i zwalczanie: w czerwcu i lipcu warto przeglądać uprawy cebul w poszukiwaniu oznak żerowania. Stosuje się żółte tablice lepowe do odławiania i monitoringu imago (owadów dorosłych). Liście ze śladami min zaleca się usuwać. W uprawie pod osłonami dobrym sposobem jest wykorzystanie metod biologicznych, np. Diglyphus isaea – pasożytniczych błonkówek atakujących miniarki.

Objawy występowania szkodników na cebuli
Fot. Elena, Olga, Iryna / AdobeStock
Pierwsze zdjęcie to typowe objawy żerowania wciornastków w liściach cebuli. Na drugim zdjęciu znajduje się mała larwa śmietki cebulanki, a na końcu uszkodzenia spowodowane prze miniarki (poskręcane liście to charakterystyczny objaw występowania szkodników na cebuli).

Wciornastek tytoniowec

Wciornastek tytoniowec żeruje na ponad 300 gatunkach roślin, jednakże jest szczególnym utrapieniem w uprawach warzyw cebulowych. To drobne przylżeńce o długości ciała do 1,2 mm. Rozpoznaje się je po objawach. Na szczypiorze występują drobne, białosrebrzyste plamki. Początkowo są usytuowane wzdłuż nerwu głównego. Z czasem mogą obejmować całą powierzchnię liścia tworząc mozaikowe wzory. Silnie uszkodzone liście zamierają. W miejscu żerowania często dochodzi do załamywania szczypioru.

Profilaktyka i zwalczanie: Należy niszczyć resztki pozbiorowe, a warzywniak przekopać. Regularnie trzeba niszczyć chwasty. Zachowuje się izolację przestrzenną od innych warzyw cebulowatych (również czosnku ozdobnego). Do monitorowania wciornastków używa się niebieskich tablic lepowych. Do zwalczania szkodnika używa się m.in. Deltam (kiedyś pod nazwą Decis) i Karate Zeon.


Zdjęcie tytułowe: Xookits / AdobeStock

FAQ Pytania i odpowiedzi
  • Jakie czynniki sprzyjają pojawieniu się chorób i szkodników u cebuli?

    Monokultura, zaniedbane rośliny, osłabione warzywa oraz zachwaszczenie mogą zwiększać ryzyko chorób i ataków szkodników.
  • Jakie są główne choroby atakujące cebulę?

    Mączniak prawdziwy, alternarioza, biała zgnilizna, fuzaryjna zgnilizna oraz bakterioza.
  • Jakie szkodniki są najgroźniejsze dla cebuli?

    Śmietka cebulanka, która może zniszczyć uprawę poprzez żerowanie na młodych i starszych roślinach.
  • Jakie środki profilaktyczne należy zastosować, aby uniknąć problemów z chorobami i szkodnikami?

    Zaprawianie nasion, unikanie monokultury, regularne przeglądy upraw i stosowanie odpowiednich środków ochrony roślin.
Autor
Choroby i szkodniki cebuli | Najczęstsze przyczyny, profilaktyka i zwalczanie
Choroby i szkodniki cebuli | Najczęstsze przyczyny, profilaktyka i zwalczanie
Michał Mazik

Piszący ogrodnik, autor artykułów, kalendarzy i poradników ogrodniczych. Dawniej zakładał ogrody i produkował zieleń, dziś pisze o...ogrodach i produkcji zieleni. Tata na (prawie) cały etat. W ogrodzie uwielbia naturalność i dzikość. Popularyzuje ekologiczne metody pielęgnacji wszędzie tam, gdzie jest to możliwe. Zwolennik Zero Waste w domu i w ogrodzie.

Tagi
Powiązane tematy