Czosnek niedźwiedzi – właściwości lecznicze, zastosowanie, przepisy

Właściwości Allium ursinum odkryli starożytni Germanie. Zauważyli oni, że niedźwiedzie po przebudzeniu się ze snu zimowego jedzą właśnie tę roślinę, co prawdopodobnie pozwala im się wzmocnić i zregenerować. Zaczęli zatem stosować tzw. dziki czosnek we własnej kuchni.

Choć roślinę można spotkać w lasach, nie należy jej zrywać - znajduje się pod częściową ochroną, a ponadto niewprawne oko może pomylić jej liście z konwalią majową, kokoryczką wonną lub zimowitem jesiennym, które zawierają trujące substancje¹. Na szczęście czosnek niedźwiedzi można uprawiać w domu i ogrodzie.

Właściwości zdrowotne czosnku niedźwiedziego

W przeciwieństwie do tego pospolitego (Allium sativum) surowcem leczniczym czosnku niedźwiedziego jest ziele (albo sam liść), a rzadziej cebulka. Choć zioła mają podobny zapach, dzika odmiana jest mniej intensywna i nie pozostawia charakterystycznego posmaku w ustach. Co jednak najważniejsze, badania wykazują, że gatunki te nie różnią się zasadniczo pod względem właściwości i wykazują podobne działanie terapeutyczne, dzięki czemu można stosować je zamiennie². Pod pewnymi względami czosnek niedźwiedzi jest nawet bardziej skuteczny.

Swoje zdrowotne właściwości zawdzięcza przede wszystkim związkom siarki, adenozynie, flawonoidom, kwasowi fenolowemu, saponinom steroidowym i lektynom³. Okazuje się, że zawartość związków siarki w czosnku niedźwiedzim jest kilka razy większa niż w pospolitym, a adenozyny - nawet 20 razy wyższa⁴.

Czosnek niedźwiedzi a choroby serca

To właśnie wysoka zawartość adenozyny odpowiada za skuteczność czosnku niedźwiedziego w profilaktyce chorób serca. Badania wykazały, że zapobiega on sklejaniu się płytek krwi, rozrzedza krew i poprawia jej cyrkulację o 32%⁴. Dzięki temu rozszerzają się naczynia krwionośne, co zapobiega nadciśnieniu czy udarowi mózgu.

Badania przeprowadzone na szczurach wykazały, że podawane przez 45 dni wyciągi czosnku pospolitego i z niedźwiedziego obniżały skurczowe ciśnienie krwi u gryzoni ze sztucznie indukowaną hipertensją, przy czym skuteczność dzikiego czosnku była nawet większa⁵. Istotnie obniżał on również poziom cholesterolu, co sugeruje, że może lepiej redukować zagrożenie miażdżycą.

Inne badania dowiodły, że alkoholowe ekstrakty obu gatunków czosnku hamują agregację płytek krwi (czyli ich zlepianie się, prowadzące do uszkodzeń naczyń krwionośnych), a mechanizm ich działania jest podobny do tego, który wykazują leki stosowane w prewencji incydentów sercowo-naczyniowych u chorych z niestabilną dławicą piersiową i zawałem⁶.

Czosnek niedźwiedzi - wpływ na odporność

W medycynie tradycyjnej czosnek nie bez przyczyny uważany jest za jeden z najlepszych naturalnych antybiotyków, skutecznych zarówno w profilaktyce, jak i łagodzeniu objawów grypy i przeziębień. Badania potwierdzają, że również jego dzika odmiana wspomaga leczenie chorób górnych dróg oddechowych, m.in. poprzez zabijanie bakterii i pobudzanie wydzielania śluzu w oskrzelach, który stanowi jeden z mechanizmów obronnych organizmu⁷. Dzięki zawartości związków siarki zapobiega również infekcjom wirusowym. Stymuluje produkcję przeciwciał biorących udział w odpowiedzi immunologicznej ustroju, a obecne w nim kwasy fenolowe rozrzedzają wydzielinę zalegającą w oskrzelach, co ułatwia odkrztuszanie.

Czosnek niedźwiedzi a pasożyty

Czosnek wykazuje właściwości przeciwpasożytnicze i przeciwgrzybicze, skutecznie zwalcza również drożdżaka Candida albicans⁸.

W ekstraktach ze świeżych liści i kwiatów czosnku niedźwiedziego potwierdzono obecność związków siarki, z których część ma właściwości antygrzybicze⁹.

Wykazano również, że ekstrakt z czosnku niedźwiedziego charakteryzuje się silnym działaniem przeciwko różnym rodzajom pasożytów układu pokarmowego (np. owsikom, glistom, a nawet tasiemcom). Przeprowadzone badania aktywności przeciwpasożytniczej wyciągów z czosnku pospolitego i dzikiego wykazały ich dużą skuteczność, głównie przeciw nicieniom¹⁰.

Czosnek niedźwiedzi a nowotwory

W kilku badaniach wykazano przeciwnowotworowe właściwości ekstraktów z czosnku niedźwiedziego. W eksperymencie na myszach najbardziej obiecujące wyniki dotyczyły wyciągu z łodygi: przy koncentracji 60 mg/ml 100% komórek rakowych czerniaka i mięsaka zostało zabitych już po 24 godz., a w przypadku 20 mg/ml - po 48 godz.¹¹

Obecne w czosnku niedźwiedzim związki siarki hamują również proliferację ludzkich komórek nowotworowych, m.in. sutka, płuc, okrężnicy, glejaka, chłoniaka i prostaty¹². Mechanizm ich działania polega na zahamowaniu wzrostu komórek rakowych lub aktywizacji procesu apoptozy, czyli naturalnie zaprogramowanej śmierci. Działanie organicznych związków siarki jest wyjątkowo mocne, ponieważ czosnek jest europejską rośliną o największej zawartości tych substancji. Dodatkowo są one silnymi przeciwutleniaczami, podobnie jak adenozyna.

Czosnek niedźwiedzi i jego wpływ na przewód pokarmowy

Wyciągi z czosnku niedźwiedziego wpływają na funkcjonowanie jelit nie tylko poprzez utrudnianie namnażania się pasożytów. Usprawniają pracę jelit, nasilając produkcję żółci, odtruwając wątrobę z toksyn i pobudzając trawienie¹³. Aromatyczny zapach i dość ostry smak dzikiego czosnku wzmagają apetyt, ale równocześnie przyspieszają metabolizm, co w połączeniu z detoksykacyjnymi właściwościami sprawia, że zioło to poleca się osobom pragnącym zgubić zbędne kilogramy.

Czosnek niedźwiedzi w kuchni - przepisy 

Choć najzdrowsze są świeże liście czosnku niedźwiedziego, jako przyprawę z powodzeniem stosuje się suszone lub mrożone ziele. Po wcześniejszym posiekaniu dodaje się je do zup, sosów, mięs, białego sera, a nawet kanapek. Istnieją również sprawdzone receptury, dzięki którym przez cały rok można korzystać z jego dobroczynnych właściwości.

Herbatka z czosnku niedźwiedziego

1-2 łyżeczki świeżego lub suszonego ziela zaparzyć w 200 ml wody, lub mleka. Pić 3-4 razy dziennie.

Wino z czosnkiem niedźwiedzim

Garść drobno pokrojonych świeżych liści zalać 250 ml białego wina i krótko zagotować. Następnie przecedzić i ostudzić. Można do smaku przyprawić miodem. Pić dziennie jedynie parę łyków.

Pesto

Wiązkę umytych i osuszonych świeżych liści zmiksować z odrobiną soli himalajskiej i oliwy z oliwek bądź oleju lnianego (ok. 50 ml), aż do uzyskania jednolitej konsystencji. Przełożyć do wyparzonych słoików i zalać oliwą z oliwek. Przechowywać w lodówce.

Aby wzbogacić smak, do blendera można dorzucić pół garści prażonych pestek dyni albo orzechów pinii. Takie pesto z czosnku niedźwiedziego będzie świetnym dodatkiem do kasz, makaronów, jajek czy kanapek. Zakonserwowana solą i oliwą nie straci świeżości nawet przez kilka miesięcy.