Hortiterapia, czyli leczenie ogrodem

Czym jest hortiterapia?

Hortiterapię można w dwóch słowach opisać jako "leczenie ogrodem". Jest rodzajem terapii zajęciowej polecanej jako uzupełnienie bardziej tradycyjnego leczenie chorób fizycznych oraz psychicznych. Powinna być prowadzona przez wykwalifikowanego terapeutę, a ogród terapeutyczny powinien być bezpieczny i dostępny dla wszystkich, bez względu na zaawansowanie choroby czy niepełnosprawności, a także oddziałujący na zmysły.

Źródeł leczenia ogrodem można szukać już w starożytności. Pozytywny wpływ przyrody na człowieka dostrzegał między innymi Hipokrates, który powiedział: „Lekarz leczy, natura uzdrawia”. W kolejnych wiekach hortiterapia zaczęła być doceniana na zachodzie Europy oraz w Ameryce i bardzo mocno rozwijana po największych wojnach XX wieku, kiedy to wykorzystywano ją w rekonwalescencji żołnierzy.

Hortiterapia czyli terapia ogrodnicza, jest terapią uzupełniającą, która w znakomity sposób pomaga w terapiach konwencjonalnych. Polega na włączeniu ogrodnictwa do metod terapeutycznych, pozwalających na poprawienie stanu zdrowia.

Jak działa leczenie ogrodem?

Wszyscy wiemy, że zieleń uspokaja i pozytywnie wpływa na zmęczone oczy, ale w jaki sposób przyroda może być wykorzystywana w terapii przy wielu innych dolegliwościach? Hortiterapia ma oddziaływać na zmysły człowieka. Uczestnik ogrodoterapii powinien móc dotknąć ziemi, poznać kształt roślin czy ich owoców, odczuwać zapach kwiatów i ziół, słuchać śpiewu ptaków czy szumu liści, posmakować owoców lub warzyw, a dzięki wzrokowi cieszyć się wielobarwnością kwiatów.

Terapia ogrodem jest źródłem pozytywnych emocji. Pomaga zmniejszyć stres, zmęczenie, pozwala na ćwiczenie podejmowania decyzji, cierpliwości czy wytrwałości. Udział w terapii czynnej może podnosić samoocenę, gdy prace przynoszą widoczne efekty. Hortiterapia pomaga także w nawiązywaniu kontaktów i współpracy z grupą, a dla niektórych osób może być to także jedyna aktywność fizyczna, w której są w stanie wziąć udział.

Co ciekawe bliski kontakt z przyrodą ma znaczenie również dla gospodarki hormonalnej. Za jego przyczyną następuje między innymi większe wydzielanie serotoniny, która ma olbrzymi wpływ na samopoczucie człowieka.

Fot. michaeljung / Depositphotos

Jakie schorzenia leczy się hortiterapią?

Ogrodoterapia zalecana jest zarówno w przypadku problemów ze zdrowiem fizycznym, jak i psychicznym. Stosuje się ją przy niepełnosprawności będącej efektem wypadków czy udarów. Drobne prace wykonywane w ramach rehabilitacji pomagają wzmacniać mięśnie, poprawiają koordynację czy ogólną sprawność.

Leczenie ogrodem w przypadku chorób lub zaburzeń psychicznych oraz zaburzeń rozwoju jest nieocenioną pomocą. Poleca się je w przypadku autyzmu, depresji, stanów lękowych, nerwic, schizofrenii czy demencji. Przebywanie w bliskości z naturą i doświadczanie jej pomaga redukować stres i łagodzi agresywne zachowania.

 

Czynna i bierna forma hortiterapii

Hortiterapia może być prowadzona zarówno w formie biernej, jak i czynnej.

Bierna hortiterapia stosowana jest w przypadku osób, które ze względu na choroby nie mogą uczestniczyć aktywnie w pracach ogrodniczych. Już samo przebywanie w ogrodzie i bliski kontakt z naturą ma pozytywny wpływ. W terapii biernej stosuje się między innymi ścieżki sensoryczne, sadzawki czy sztuczne rzeczki, a także rośliny dorastające do poziomu dłoni. Doświadczanie otaczającej przyrody wszystkimi zmysłami i skupienie na niej swojej uwagi pozwala się zrelaksować i uspokoić.

Hortiterapia czynna angażuje pacjenta w prace ogrodowe, na które pozwala mu stan zdrowia. Uczestnicy terapii mogą pielić, sadzić nowe rośliny i pielęgnować je, a także zbierać plony. W czasie zajęć mogą być proponowane również aktywności artystyczne, na przykład tworzenie ozdób do ogrodu lub domu przy wykorzystaniu roślin. Czynności te mogą przyczyniać się do stopniowego polepszania się sprawności fizycznej, doskonalą umiejętności manualne, a także pozwalają czerpać zadowolenie z efektów swojej pracy.

Obie formy hortiterapii nie są zarezerwowane dla ciepłych pór roku, gdy w ogrodach tętni życie. Można je także przeprowadzać w ogrodzie zimowym, a prace ogrodowe mogą polegać także na przygotowaniu narzędzi czy donic do nowego sezonu.

Udział w hortiterapii polecany jest również w przypadku uzależnień czy samotności. W niektórych krajach jest ona także elementem resocjalizacji więźniów czy zagubionej młodzieży. Wiek pacjenta w jej przypadku nie ma żadnego znaczenia. Proponowana jest zarówno dzieciom, jak i dorosłym czy osobom starszym. Ogrody terapeutyczne zaczynają pojawiać się przy domach opieki społecznej i ośrodkach terapeutycznych. Uczestnictwo w terapii tego typu możliwe jest także przy niektórych szpitalach w Polsce.

Dowiedz się więcej o hortiterapii!

Osoby zainteresowane ideą hortiterapii i chcące poznać więcej szczegółów, zanim zdecydują się na tę formę wspomagania leczenie tradycyjnego, mogą skorzystać jedynie z publikacji naukowych książkowych lub w czasopismach. Mogą sięgnąć po takie tytuły jak:

• „Hortiterapia. Terapia wspomagająca rehabilitację dzieci i dorosłych” pod redakcją Beaty Płoszaj-Witkowskiej 
• „Hortiterapia jako element wspomagający leczenie tradycyjne” pod redakcją Agnieszki Krzymińskiej.
• Warto także zapoznać się z wywiadem z hortiterapeutką Milą Ochocką na portalu Hello Zdrowie.

Tekst: Redakcja ZielonyOgródek.pl, G.T., zdjęcie tytułowe: toa55 / Depositphotos