|
|
Kiedy odwiedziłam ten zjawiskowo piękny ogród jesienią, lekko już pożółkłe liście i chłodne, wilgotne powietrze tworzyły niezwykle intymną scenerię. Jednak najbardziej przejmujący obrazek czekał na mnie w samym sercu tętniącego życiem ogrodu kuchennego. Pośród rzędów kolorowych dalii oraz dojrzałych warzyw i owoców zastałam samą właścicielkę.
Arabella Lenox-Boyd – legenda brytyjskiego projektowania ogrodów, dama o niekwestionowanym dorobku – mimo sędziwego wieku po prostu pracowała. Z dłońmi w ziemi, bez cienia dystansu, który mógłby dzielić mistrzynię od gościa, schylała się nad własnymi grządkami. Gdy zaczęłyśmy rozmawiać, jesienny chłód natychmiast ustąpił miejsca niezwykłemu ciepłu jej wspomnień.
Patrząc na nią, zrozumiałam, że dla prawdziwego ogrodnika praca w ziemi to nie tylko fach czy pasja – to rytuał, który leczy rany i daje siłę do trwania wbrew upływającemu czasowi.
Warzywnik wspomnień
Choć Arabella od dekad tworzy w Anglii, jej serce i estetyczny punkt odniesienia wciąż biją w Italii. Wchodząc do jej warzywnika w Gresgarth Hall, natychmiast dostrzega się ten niezwykły dialog dwóch kultur. Angielska ziemia i jej soczysta zieleń spotykają się tu z włoską formą. Ślady włoskich wspomnień są tu dosłownie wszędzie – to żywa opowieść o tożsamości Arabelli.
Subtelne, artystyczne detale wplecione pomiędzy zagony z dyniami, kapustami i burakiem liściowym sprawiają, że zwykły ogród warzywny (kitchen garden) staje się eleganckim salonem pod gołym niebem, w którym pamięć o latach w Italii wciąż pozostaje żywa i wiecznie zielona.
Grządki uginają się pod ciężarem obfitych plonów, a pośród bujnej zieleni wzrok przyciągają kunsztownie prowadzone formy drzew owocowych – od klasycznych form palmety i espalieru po kordony i wolnostojące figury geometryczne oraz łuki. Przyznaję się, że nie oparłam się pokusie i potajemnie skosztowałam kilku dojrzałych owoców, które na moich oczach opadły na grządkę pod drzewkiem. Ich smak był niewiarygodnie intensywny. Zresztą, trudno się dziwić, skoro nad tym uroczym i pysznym zakątkiem czuwa i osobiście dogląda go sama Arabella.
Przez ogród kuchenny do serca … i reszty ogrodu
Niezwykłą siłę rażenia tego miejsca potęguje jego położenie. Ogród kuchenny znajduje się tuż przy samym wejściu do posiadłości, stając się pierwszą przestrzenią, jaką odkrywa odwiedzający. Jak na prawdziwy, tradycyjny kitchen garden przystało, jest w całości otoczony wysokim, solidnym murem wzniesionym z pięknego, lokalnego kamienia. Kiedy przekracza się jego ozdobną, drewnianą bramę, ma się nieodparte wrażenie wstępowania do „Tajemniczego Ogrodu”. To natychmiastowe przejście z codzienności do zamkniętego, pełnego zapachów i struktury świata sprawia, że zachwyt już od pierwszych sekund po prostu zapiera dech w piersiach.
Gdy przejdzie się jego wąskimi ścieżkami, ocierając się o bujne liście karczochów, szparagów i strzelistej kukurydzy, przebijając się przez gęste chmury motyli oraz owadów zapylających, które masowo odwiedzają kwitnące tu rośliny, wychodzi się w końcu po drugiej stronie – tam wzrok znowu napotyka kamienny mur. W nim kryje się kolejna urokliwa brama i przejście znowu do zupełnie innego świata.
Po jej przekroczeniu trafiamy do pozostałej części posiadłości, która stanowi całkowity, wręcz poetycki kontrast dla uporządkowanego warzywnika. Przed nami otwiera się swobodna, romantyczna część ozdobna, która prowadzi gościa krok po kroku, mamiąc go kaskadami barw, naturalnymi falowaniami terenu i miękkimi liniami roślinności.
Mark był nie tylko życiowym partnerem Arabelli, ale i ogromnym wsparciem w jej pasji – człowiekiem, który z niezwykłą klasą wpisywał się w brytyjski etos dbałości o dziedzictwo i naturę. Choć dzisiaj jego obecność w domowych murach stała się już tylko cichym wspomnieniem, w powietrzu wciąż czuć ich wspólną historię. Patrząc na Arabellę w tym dojrzałym, jesiennym krajobrazie, ma się nieodparte wrażenie, że każdy posadzony tu krzew i każdy krok stawiany po ścieżkach są nie tylko hołdem dla sztuki ogrodowej, ale przede wszystkim żywym pomnikiem ich miłości i przyjaźni.
W stronę domu
Nim jednak stanie się bezpośrednio przed tą architektoniczną perłą, ścieżka prowadzi przez rabaty porośnięte bujną, swobodnie rozrastającą się roślinnością o monumentalnych gabarytach. Wysokie trawy ozdobne, późno kwitnące byliny i okazałe krzewy otulają idącego gościa, tworząc gęstą, naturalną kulisę. Ta gęstwina buduje napięcie: idąc od strony uporządkowanego warzywnika, człowiek niemal zatapia się w zieleni, by po chwili, przy kolejnym kroku, doświadczyć prawdziwej eksplozji widokowej. Rośliny nagle się rozstępują i zza ich zasłony wyłania się ten olśniewający widok – rezydencja w całej swojej okazałości, zarysowana na tle nieba i przeglądająca się w tafli wody.
Sam dom, monumentalna i dostojna rezydencja o lekko gotyckich rysach, wznosi się na skraju posiadłości niczym piękny, biały łabędź siedzący na gnieździe. Stoi zaraz obok lustrzanej tafli stawu, w której odbija się w sposób zupełnie bajeczny. Budynek wręcz lśni w otoczeniu jesiennej przyrody, a jego jasne elewacje i charakterystyczne, strzeliste okna tworzą w wodnej tafli podwójny, zwielokrotniony obraz. To gra światła, architektonicznego detalu i odbicia na powierzchni wody robi ogromne, paraliżujące wręcz wrażenie na każdym, kto stanie nad brzegiem po drugiej stronie. Wygląda to tak, jakby krajobraz i architektura zrosły się ze sobą w jeden żywy, oddychający organizm.
Niezwykłe wrażenie robią również kamienne tarasy, które schodzą kaskadowo, na kilku poziomach, wprost spod domu w stronę lustra wody. Wyglądają tak, jakby budynek powoli roztapiał się i wysuwał ku stawowi, tworząc eleganckie, kamienne nabrzeże. To właśnie tutaj włoskie inspiracje Arabelli dają o sobie znać w najbardziej dosłowny i poetycki sposób.
Stając na tarasie, można na chwilę zapomnieć, gdzie się jest: czy to mglisty poranek w Lancashire, czy spowity ciszą wenecki kanał. Miejsce to wręcz zaprasza do kontemplacji. Wśród szumu liści czekają na gości liczne fotele i leżaki – dyskretnie pozostawione w kilku zakątkach tarasów, jakby tylko po to, by pozwolić przybyszom zatrzymać czas i chłonąć urok tego krajobrazu./p>
Historia rezydencji Gresgarth Hall jest ciekawa, gdyż sięga aż XIV wieku, kiedy to postawiono tu obronną wieżę (pele tower) służącą do ochrony przed szkockimi najazdami. W średniowieczu pogranicze angielsko-szkockie było niezwykle niebezpieczne z powodu ciągłych napadów szkockich bandytów (tzw. Border Reivers), a więc mieszkańcy budowali grube, kamienne wieże, by w razie ataku schronić się w nich wraz z dobytkiem. Dawny, surowy fort z czasem przeobraził się w romantyczną rezydencję o zamkowym charakterze. Dzisiejszą, olśniewającą formę nadano mu w XIX wieku.
W dobrych rękach
Choć Arabella Lennox-Boyd wciąż pozostaje sercem i główną wizjonerką Gresgarth Hall, od wiosny 2025 roku w codziennym pielęgnowaniu tego ogrodowego arcydzieła wspiera ją nowy główny ogrodnik. Wspaniale było spotkać go w ogrodzie i usłyszeć z pierwszej ręki, z jakim przejęciem, szacunkiem i świeżą energią dołączył do tego zespołu, by pod okiem mistrzyni dbać o każdy centymetr tej wyjątkowej przestrzeni. Mieliśmy szczęście, że podczas wycieczki, którą tam zorganizowałam dla grupy miłośników angielskich ogrodów z Polski, to właśnie on był naszym przewodnikiem.
Z zaangażowaniem i szczerością opowiadał nam, że odkąd objął stanowisko, jego rola – poza bieżącą pielęgnacją – polegała głównie na uważnej obserwacji. Wejście do dojrzałego, tętniącego życiem ogrodu w samym środku startującego sezonu niewiele pozostawia miejsca na głębokie zmiany czy rewolucje; na to jest po prostu za późno. Była to niezwykle trafna i cenna refleksja z pierwszej linii frontu. Tylko potwierdziła starą ogrodniczą prawdę, że idealnym momentem na przejęcie nowego ogrodu jest jesień – czas, kiedy natura zwalnia, a ogrodnik może bez pośpiechu poznać strukturę terenu, zaplanować prace i przygotować się na nadchodzący nowy sezon.
Kim jest Arabella Lennox-Boyd?
Arabella Lennox-Boyd urodziła się i wychowała we Włoszech. Dostojny, śródziemnomorski klimat Rzymu i Północnych Włoch ukształtował jej wrażliwość, jednak to w Wielkiej Brytanii spędziła większość dorosłego życia i stworzyła swoje najważniejsze dzieła. Ta synteza dwóch światów – włoskiej klasycznej architektury, geometrii i elegancji z angielską swobodą, bujnością roślin i miłością do natury – stała się jej znakiem rozpoznawczym.
W trakcie liczącej ponad cztery dekady kariery zaprojektowała przeszło 700 ogrodów na całym świecie: od kameralnych, miejskich dziedzińców po monumentalne rezydencje. Do jej najbardziej ikonicznych projektów należą:
- ogród w Serpentine Gallery w Londynie oraz tereny wokół Serpentine Sackler Gallery (zaprojektowanej przez Zaha Hadid Architects),
- ogród dachowy No 1 Poultry w Londynie – jeden z najbardziej znanych nowoczesnych ogrodów dachowych w Wielkiej Brytanii,
- przestrzenie ogrodowe dla członków brytyjskiej rodziny królewskiej (m.in. prywatny ogród dla króla Karola III w Highgrove),
- prywatne rezydencje we Włoszech, Francji, Hiszpanii, USA oraz na wyspie Barbados.
Jej wybitny dorobek został wielokrotnie doceniony przez środowisko ogrodnicze. Arabella jest zdobywczynią aż 6 złotych medali na prestiżowej wystawie RHS Chelsea Flower Show (w tym wyróżnienia Best in Show), a także autorką cenionych książek o sztuce projektowania. Od 1978 roku jej prywatnym laboratorium i życiowym arcydziełem pozostaje Gresgarth Hall w Lancashire, gdzie wciąż osobiście testuje rzadkie gatunki roślin i kreuje przestrzenie, zachwycające ogrodników z całego świata.
Włoskie detale w Gresgarth Hall
Weneckie paliki i podpory
Konstrukcje, przepierzenia oraz paliki podtrzymujące espaliery (drzewka owocowe prowadzone płasko przy stelażach – jabłonie i grusze) oraz rośliny pnące zostały wykończone dekoracyjnymi elementami, nawiązującymi do stylu weneckiego. Ich kształt i zdobienia nawiązują do słynnych weneckich pali cumowniczych (paline), znanych z tamtejszych kanałów – malowane są w spiralne pasy lub zwieńczone ozdobnymi gałkami. Te subtelne detale wprowadzają do warzywnika nutę weneckiego przepychu i elegancji, kontrastując z prostotą grządek typowych dla stylu angielskiego.
Geometria i osie widokowe
Układ warzywnika czerpie z włoskich ogrodów renesansowych i barokowych – charakteryzuje go wyraźna symetria, podział na kwatery, tarasy i czytelne osie, które porządkują przestrzeń. Dzięki temu, będąc na terenie tego praktycznego w zamyśle ogrodu, czujemy się jak w miniaturze zabytkowego parteru ogrodowego przy włoskiej rezydencji.
Ciepła ceramika i zioła
Wśród angielskich warzyw i jabłoni pojawiają się terakotowe donice przywiezione z Włoch lub inspirowane włoskim stylem, pełne śródziemnomorskich ziół (rozmarynu, szałwii, tymianku), których zapach w chłodniejszym angielskim powietrzu natychmiast przywołuje wspomnienie włoskiego słońca.
|
Artykuł pochodzi z magazynu |
