Logo
Logo
Gardeners' world marzec - kwiecień 2020

Zanim opuścisz stronę, zapisz się do bezpłatnego newslettera Zielonego Ogródka i pobierz GRATIS elektroniczne wydanie Magazynu
Gardeners` World Polska.

W naszym newsletterze co tydzień znajdziesz:
  • - aktualności z branży ogrodniczej,
  • - porady ogrodnicze krok po kroku,
  • - projekty i reportaże z wizyt w ogrodach,
  • - katalog roślin ogrodowych i doniczkowych.
8
Do góry

Globalne ocieplenie: buk buczy na zmiany klimatu

Globalne ocieplenie rozregulowuje cykl nasienny buków. Drzewa te zamiast synchronicznie owocować co kilka lat, robią to coraz częściej. A przez to są m.in. bardziej narażone na ataki owadów! Skalę problemu pokazują m.in. badania dr. Michała Bogdziewicza i brytyjskiego zespołu.

Globalne ocieplenie rozregulowuje cykl drzew

Buki owocowały dotąd co parę lat. Były więc tzw. lata zerowe, kiedy orzeszków bukowych nie było prawie wcale pod żadnym z drzew, a były i lata nasienne, kiedy orzeszków było mnóstwo i to pod każdym bukiem. W dodatku drzewa synchronizowały się nie w jednym lesie, ale w całym kraju czy w całej Europie.

Takie współgranie dawało bukom przewagę z kilku powodów:

  • Po pierwsze odpoczynek od owocowania pozwalał drzewu zgromadzić niedobory zasobów zużytych na produkcję nasion;
  • Po drugie ogromna liczba roślin w jednym momencie kwitła i wydawała pyłek. A przez to zwiększały się szanse, że pyłek dotrze do kwiatu i go zapyli;
  • Po trzecie wrogowie buków – smakosze bukowych orzeszków (owady czy gryzonie) – w latach zerowych musieli zaciskać pasa, a ich populacja się zmniejszała;
  • Po czwarte w czasie masowego urodzaju wrogowie buka nie byli w stanie zjeść wszystkich orzeszków. Niedojedzone nasiona mogły więc w spokoju kiełkować.

Buki były bardziej zgrane

"Teraz jednak ten trend wśród buków zanika. Drzewa przestają mieć jasny cykl lat nasiennych i nie dochodzi u nich do synchronizacji. A lat zerowych jest coraz mniej" – mówi w rozmowie z PAP dr Michał Bogdziewicz. I dodaje, że nie ma już ani spektakularnych lat, kiedy nasion jest pełno, ani takich, kiedy nasion nie ma w ogóle.

Brytyjsko-polsko-nowozelandzkie badania na ten temat, którymi jednym z kierowników był dr Bogdziewicz, ukazały się w czasopiśmie "Nature Plants".

Wydawało się, że globalne ocieplenie korzystnie wpływa na buki, bo wytwarzają one summa summarum więcej nasion. Okazuje się jednak, że sporo z tych nasion jest pustych.

"Ponieważ jest cieplej, drzewo jest w stanie pobrać z powietrza więcej węgla i częściej wytwarzać kwiaty. Jednak kwiaty są mniej skutecznie zapylane" – mówi naukowiec. U buków nawet z niezapylonego kwiatu powstaje owoc, ale bez nasiona. Kiedy zbiera się więc co roku nasiona pod drzewami, można policzyć, jaki odsetek kwiatów został zapylony. I okazuje się, że choć nasion powstaje w ciągu ostatnich lat więcej, to i więcej z nich jest pustych.

Zwierzęta nie narzekają

Ze zjadaniem tych nasion z łatwością są sobie w stanie poradzić zwierzęta, którym zmiany w cyklach buczyny są całkiem w smak.

"Na skutek załamania się lat nasiennych średnia proporcja nasion zaatakowanych przez larwy pewnej ćmy atakującej orzeszki buka (Cydia fagiglandana), poszybowała z kilku do 40 proc. A średnia zapylonych kwiatów spadła z około 50 proc. do 30 proc. Te dwa procesy całkowicie usunęły pozytywny efekt powiększającej się średniej liczby nasion" – zauważa dr Bogdziewicz i dodaje: "Cały pozytywny wpływ, jaki ma globalne ocieplenie na zdolności reprodukcyjne buka, jest wymazywany przez zjadające nasiona owady."

Globalne ocieplenie_ buk buczy na zmiany klimatu, fot. LoggaWiggler, Kathy Büscher - Pixabay
Fot. LoggaWiggler, Kathy Büscher/Pixabay

Owoc buka – owłosiona, zdrewniała torebka (kupula), pękającą na drzewie i uwalniająca trójgroniaste orzeszki nazywane bukwią.

Klimat aż za dobry na kwitnienie

Ale co ma wspólnego ocieplenie klimatu z zanikiem zjawiska lat nasiennych? Buki prawdopodobnie mają w swoich genach zaszyty mechanizm, rozpoznawania po pogodzie, kiedy nadchodzi rok nasienny. "One są hiperwrażliwe na ciepło latem" – mówi dr Bogdziewicz. Jeśli więc temperatura w jakimś okresie jest rekordowo wysoka, buki na gigantycznym obszarze dostają spójny sygnał: muszą się przygotować do roku nasiennego. Problemem może być to, kiedy – jak w ostatnich dziesięcioleciach – każde niemal lato jest cieplejsze od poprzednich. Drzewa są więc co roku postawione w stan gotowości. Niektóre jednak – zwłaszcza te rosnące na bardziej ubogich glebach – nie nadążają z coroczną produkcją nasion i muszą sobie zrobić przerwę. A przez to dochodzi do desynchronizacji.

"Tu powinna nam się zapalić czerwona lampka: buki będą miały problemy z odnowieniem swojej populacji" – ostrzega dr Bogdziewicz. I dodaje, że być może człowiek będzie musiał pomagać drzewom.

Jak to zbadano?

W badaniach tych – prowadzono je w Wielkiej Brytanii – skorzystano z trwającego niemal 40 lat monitoringu ponad 100 drzew buka zwyczajnego. Przez te cztery dekady, naukowcy w Wielkiej Brytanii liczyli nasiona wyprodukowane przez drzewa, sprawdzali proporcje tych zaatakowanych przez ćmy – owady z rodzaju Cydia – oraz proporcje nasion zapylonych.

W badaniach oprócz dr. Bogdziewicza wzięli udział: Dave Kelly z University of Cantenbury (Nowa Zelandia), Peter Thomas z Keele University (UK), Johnatan Lageard z Manchester Metropolitan University (UK), Andrew Hacket-Pain University of Liverpool (UK).

Dr Bogdziewicz zaznacza, że badania wykonano na razie na bukach, bo u nich dość łatwo policzyć odsetek zapylonych kwiatów. Nie można jednak wykluczyć, że zjawisko zanikania lat nasiennych wraz z globalnym ociepleniem dotyczyć będzie i innych gatunków, które mają podobną strategię owocowania. A są nimi np. dęby, sosny, świerki, migdały, oliwki czy jarzębina. Aby się jednak o tym przekonać – potrzebne będą dodatkowe badania.

2020-02-12
Tekst: Ludwika Tomala/PAP - Nauka w Polsce, zdjęcie tytułowe: FelixMittermeier/Pixabay


Warto przeczytać

Powiązane rośliny
To Cię zainteresuje

Komentarze

Gość Rychu

18-02-2020 08:39

Haaaa ale termo organika sobie reklamę zrobiła zrobiła przestacie ludzi kłamać

Wiecej na Forum ZielonyOgrodek.pl
Wieści z branży
Quiz - Rozpoznaj 12 roślin kwitnących wczesną wiosną
Rozpoznaj 12 roślin kwitnących wczesną wiosną

Co to za krzew, który kwitnie na intensywny żółty kolor przed rozwojem liści?

Porady na ten tydzień
Tydzień 8, Sentencja nr:5
Tydzień 8, Sentencja nr:5
Rośliny zimozielone i iglaste warto cieniować – podczas pierwszych pogodnych dni silne słońce może mocno wysuszać rośliny, a zamarznięta ziemia uniemożliwiać uzupełnienie strat wody. Do cieniowania można użyć agrowłókniny.
Tydzień 8, Sentencja nr:4
Tydzień 8, Sentencja nr:4
Jeśli wstawimy do wazonu z wodą gałązki wcześnie kwitnących krzewów (forsycja pośrednia, migdałek trójklapowy, pigwowiec pośredni) – zakwitną i staną się piękną dekoracją wnętrza.
Tydzień 8, Sentencja nr:3
Tydzień 8, Sentencja nr:3
Dobry czas na zaplanowanie obsadzenia rabat i zakup nasion, nawozów czy narzędzi ogrodowych, które potrzebne będą w nadchodzącym sezonie.
Tydzień 8, Sentencja nr:2
Tydzień 8, Sentencja nr:2
Możemy rozpocząć wysiewanie nasion warzyw na rozsadę (pomidor, por, bakłażan), jak również nasion roślin jednorocznych (lobelia, szałwia, tunbergia).
Tydzień 8, Sentencja nr:1
Tydzień 8, Sentencja nr:1
Odgarniając śnieg z ogrodowych mebli, ścieżek i podjazdu pamiętajmy, że należy go rozkruszać – ubita warstwa śniegu wolniej topnieje i może powodować np. gnicie darni.
Twoja strona ogrodu