Streszczenie artykułu
Ochrona ogrodu przed palącym słońcem. Te zabiegi ograniczają straty
Gdy temperatura rośnie, wielu ogrodników odruchowo sięga po konewkę, ale samo podlewanie nie zawsze wystarcza. Nadmiar słońca wysusza podłoże, przyspiesza parowanie wody przez liście i osłabia rośliny, zwłaszcza te młode, świeżo posadzone, uprawiane w pojemnikach albo naturalnie lubiące półcień. Dlatego w czasie upałów najważniejsze jest połączenie trzech działań: osłonięcia roślin przed najmocniejszym promieniowaniem, ograniczenia utraty wilgoci i uważnego obserwowania, które gatunki reagują na słońce najszybciej.
Najpierw cień, potem ratowanie. Dlaczego rośliny tak źle znoszą ostre słońce?
Silne słońce nie działa na rośliny tylko „od góry”. Problemem jest cały zestaw stresów, które pojawiają się jednocześnie: nagrzane liście, przesychająca gleba, gorące donice, suche powietrze i wiatr, który dodatkowo wyciąga wilgoć z podłoża. W takich warunkach roślina nie zawsze nadąża z pobieraniem wody, nawet jeśli ziemia nie jest jeszcze całkowicie sucha. Efekt? Liście tracą jędrność, brzegi zaczynają zasychać, a u wrażliwych gatunków mogą pojawić się jasne, przypalone plamy.
Najbardziej narażone są rośliny rosnące w pojemnikach, bo ich bryła korzeniowa nagrzewa się dużo szybciej niż ziemia w gruncie. Balkon od południa, taras bez zadaszenia, tunel foliowy i szklarnia w upalny dzień mogą stać się dla roślin miejscem skrajnie trudnym, dlatego przy fali gorąca nie warto czekać, aż liście opadną. Cieniowanie działa najlepiej wtedy, gdy jest profilaktyką, a nie ostatnią próbą ratunku.
Czym osłonić rośliny, żeby im pomóc, a nie zaszkodzić?
Najprostszym i najskuteczniejszym rozwiązaniem są siatki cieniujące oraz agrowłóknina, czyli materiały, które ograniczają ilość światła docierającego do roślin, ale jednocześnie pozwalają im oddychać i nie zamykają ich szczelnie jak folia. Siatkę można rozpiąć nad grządką, przyczepić do podpór, zamontować na balustradzie balkonu albo zastosować na ścianach i dachu szklarni. Ważne, by nie kłaść ciężkiego materiału bezpośrednio na delikatnych pędach, jeśli może je połamać lub ograniczyć przepływ powietrza.
W ogrodzie dobrze sprawdzają się lekkie osłony rozpięte nad roślinami w godzinach największego nasłonecznienia, czyli zwykle od późnego przedpołudnia do popołudnia. Rośliny nie potrzebują całkowitej ciemności, tylko złagodzenia najostrzejszego światła, dlatego lepszy jest przewiewny, rozproszony cień niż ciasne przykrycie, pod którym zrobi się duszno i gorąco. W szklarni i tunelu foliowym szczególnie przydatne są specjalne siatki lub folie cieniujące, bo pomagają ograniczyć przegrzewanie wnętrza i zmniejszają ryzyko nagłych uszkodzeń liści.
Przeczytaj także ▶ Cieniowanie roślin. Co to takiego i po co je stosować?
Jak nie przesadzić z cieniowaniem?
Rośliny potrzebują światła do wzrostu, kwitnienia i owocowania, dlatego celem nie jest odcięcie ich od słońca na całe lato. Najlepsze cieniowanie jest czasowe i elastyczne, dopasowane do pogody, stanowiska oraz kondycji roślin. Jeśli upał trwa kilka dni, osłona może pozostać dłużej, ale po ochłodzeniu warto ją zdjąć albo rozsunąć, żeby rośliny nie rosły w zbyt słabym świetle.
W warzywniku szczególnie ważne jest znalezienie równowagi. Sałata czy szpinak docenią cień w upalne popołudnie, ale pomidory, papryka czy ogórki nadal potrzebują dużej ilości światła, choć w szklarni mogą wymagać ochrony przed przegrzaniem. Dlatego zamiast stosować jedną metodę dla całego ogrodu, lepiej obserwować rośliny i reagować tam, gdzie liście więdną, żółkną, brązowieją albo tracą jędrność mimo właściwego podlewania.
Które rośliny trzeba chronić w pierwszej kolejności?
Najpilniejszej ochrony wymagają rośliny młode, świeżo posadzone, płytko korzeniące się, uprawiane w skrzynkach oraz te, które naturalnie wolą półcień. Do grupy szczególnie wrażliwej należą między innymi hortensje, begonie, różaneczniki, kalmie, kiścienie, sałaty, rukola, szpinak, jarmuż, kapusta i truskawki, czyli rośliny często obecne w ogrodach, warzywnikach i na działkach. Gdy zapowiadany jest ciąg gorących dni, lepiej osłonić je wcześniej, niż później usuwać uszkodzone liście i liczyć na szybką regenerację.
Wbrew pozorom słońce może być problemem również dla roślin zimozielonych, choć najczęściej mówi się o tym zimą i wczesną wiosną. Gdy liście lub igły oddają wodę, a korzenie nie mogą jej pobrać z przesuszonej albo zamarzniętej gleby, roślina zaczyna tracić kondycję. Dlatego iglaki, laurowiśnie, ostrokrzewy i inne gatunki zimozielone warto sadzić w miejscach osłoniętych od ostrego słońca i wysuszającego wiatru, a w razie potrzeby zabezpieczać je siatką lub agrowłókniną.
Przeczytaj także ▶ Gorące lato i upał w ogrodzie? Tych kilka sposobów uratuje każdą roślinę na działce
Donice na balkonie? Przestaw je, zanim słońce zrobi swoje
Rośliny w donicach mają tę przewagę, że można je szybko przenieść, ale też tę słabość, że cierpią od upału znacznie szybciej niż rośliny w gruncie. Jeśli donice stoją przy rozgrzanej ścianie, na betonowej posadzce albo metalowym balkonie, korzenie mogą być narażone na bardzo wysoką temperaturę. Najlepszym ruchem podczas upału jest przesunięcie pojemników w miejsce z porannym słońcem i popołudniowym cieniem, nawet jeśli ma to być tylko tymczasowa zmiana na kilka najgorętszych dni.
Nie zawsze trzeba od razu robić dużą konstrukcję cieniującą. Czasem wystarczy ustawić donice za balustradą, bliżej ściany dającej cień, pod lekkim zadaszeniem albo za wyższymi roślinami, które osłonią delikatniejsze gatunki. Warto też pamiętać, że ciemne pojemniki nagrzewają się mocniej, dlatego w czasie upałów dobrze jest osłonić je od zewnątrz albo ustawić tak, by słońce nie prażyło bezpośrednio w bryłę korzeniową.
Podlewanie ma znaczenie, ale pora jest kluczowa
Cieniowanie nie zastępuje podlewania, tylko pomaga wodzie dłużej pozostać w glebie. W czasie upałów najlepiej podlewać rośliny rano albo wieczorem, gdy słońce nie operuje już tak mocno, a woda ma szansę wsiąknąć w podłoże zamiast szybko odparować. Nie polewaj liści w pełnym słońcu, zwłaszcza u roślin o delikatnej blaszce liściowej, bo mokra powierzchnia w połączeniu z wysoką temperaturą może zwiększać ryzyko uszkodzeń i chorób.
Najrozsądniej podlewać rzadziej, ale dokładniej, kierując wodę bezpośrednio pod roślinę. Krótkie zwilżenie samej powierzchni ziemi daje złudzenie nawodnienia, a korzenie nadal pozostają w suchej strefie. W donicach trzeba kontrolować wilgotność częściej, ponieważ ziemia potrafi przeschnąć w ciągu jednego dnia, szczególnie wtedy, gdy roślina ma dużo liści albo intensywnie kwitnie i owocuje.
Przeczytaj także ▶ Ten sposób podlewania najlepiej przygotuje ogród na upał
Ściółka to sprzymierzeniec roślin w czasie upałów
Jeśli rośliny rosną w gruncie, bardzo pomocna jest warstwa ściółki, która ogranicza nagrzewanie gleby i spowalnia parowanie wody. Można wykorzystać kompost, korę, słomę, skoszoną i podsuszoną trawę albo inne lekkie materiały organiczne dopasowane do rodzaju uprawy. Ściółka nie tylko chroni wilgoć, ale też stabilizuje warunki wokół korzeni, dzięki czemu rośliny łagodniej przechodzą przez okresy ostrego słońca.
Trzeba jednak zachować umiar i nie dosypywać grubej, mokrej warstwy bezpośrednio pod szyjkę korzeniową, bo to może sprzyjać gniciu. Najlepiej zostawić niewielki odstęp przy pędach, a ściółkę rozłożyć szerzej wokół rośliny, tam gdzie rzeczywiście ograniczy parowanie i ochroni ziemię przed przegrzaniem.
