Niecierpek gruczołowaty Impatiens glandulifera

Niecierpek gruczołowaty (Impatiens glandulifera), nazywany też niecierpkiem himalajskim to okazała roślina jednoroczna zaliczana do rodziny niecierpkowatych (Balsaminaceae). Naturalnie występuje w Himalajach, jednak po sprowadzeniu do ogrodów Europy szybko przeniknęła do środowiska naturalnego, stając się rośliną bardzo inwazyjną i ekspansywną. Z tego względu na dzikich stanowiskach jest kontrolowany i zwalczany, gdyż jego błyskawiczne rozprzestrzenianie się stanowi zagrożenie dla roślinności rodzimej.

Jak wygląda roślina? Po czym rozpoznać niecierpek gruczołowaty?

Wprawdzie ze powodu swoich atrakcyjnych i bardzo miododajnych kwiatów, bywa jeszcze czasem spotykany w ogrodach, a nawet wysiewany w pobliżu uli jako pożytek pszczeli, wprowadzanie i rozprzestrzenianie niecierpka gruczołowatego w środowisku naturalnym jest prawnie zabronione, podobnie jak uprawa, sprzedawanie nasion i sadzonek, a nawet pozyskiwanie roślin w ramach wymiany.

Niecierpek gruczołowaty rośnie bardzo szybko, w krótkim czasie osiągając 2-3 m wys. Roślina tworzy zgrubiałą, rozgałęzioną w górnej części, dętą, nagą, czerwono nabiegłą łodygę z węzłami, z których wyrastają okółkowo ułożone, duże, ząbkowane na brzegach, zielone, ostro zakończone na wierzchołku liście z wyraźnie zaznaczonym unerwieniem, osadzone na krótkich, czerwonawych ogonkach.

Niecierpek gruczołowaty zakwita latem i kwitnie aż do jesieni (VII-X), rozwijając wysoce miododajne, różowe, czerwone lub białe, grzbieciste, dość duże, delikatne kwiaty o charakterystycznej budowie, zebrane na szczytach pędów po kilka lub kilkanaście w luźne grona. Po przekwitaniu kwiaty przekształcają się w owocostany (torebki), wypełnione mnóstwem kulistych, czarnych nasion. Po dojrzeniu torebki nasienne gwałtownie pękają, rozrzucając nasiona na znaczne odległości (nawet do 5-7 m).

Niecierpek gruczołowaty tworzy gęsty, ale niezbyt głęboki system korzeniowy, złożony z licznych, czerwonych korzeni przybyszowych. Nie tworzy rozłogów, ale bardzo skutecznie rozmnaża się za pomocą nasion, które są głównym powodem jego dużej inwazyjności.

Jakie wymagania uprawowe ma niecierpek gruczołowaty? Czy można go uprawiać?

Niecierpek gruczołowaty najlepiej czuje się na półcienistych stanowiskach i próchniczych, wilgotnych glebach. Często zasiedla wilgotne, a nawet podmokłe łąki i wilgotne, leśne polany oraz okolice naturalnych zbiorników wodnych.

Jako roślina jednoroczna, najlepiej rozmnaża się przez wysiew nasion, które po dojrzeniu rozrzuca po okolicy już od połowy lipca. Nasiona mogą także przemieszczać się na znaczne odległości wraz z nurtem rzek i strumieni.

Uwagi dotyczące niecierpka gruczołowatego

Jak już wspomniano wyżej, ze względu na swoją ogromną ekspansywność i inwazyjność, niecierpek gruczołowaty trafił w Polsce na listę gatunków inwazyjnych, których uprawa, rozprzestrzenianie, sprzedaż, wymiana i hodowla bez specjalnego zezwolenia są zabronione na podstawie różnych aktów prawnych (min. Dz.U. 2022 poz. 2649, Dz.U. 2022 poz. 2649).

Za złamanie zakazów, grożą bardzo wysokie kary, dlatego za wszelką cenę należy unikać rośliny we własnym ogrodzie, a kiedy się pojawi, natychmiast ją zwalczać. Zakaz jej uprawy dla ogrodników nie powinien być jednak szczególnie dotkliwy, gdyż uroda niecierpka jest dość przeciętna, a inwazyjność bardzo wysoka (szybko mogłaby zdominować i zachwaścić cały ogród).

Jedynie pszczelarze mogą ubolewać nad zakazem uprawy niecierpka gruczołowatego, który jest rośliną wysoce miododajną i świetnym pożytkiem dla pszczół. Po spełnieniu ściśle określonych wymagań, mogą natomiast starać się o uzyskanie specjalnego zezwolenia na uprawę rośliny w Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska lub sezonowo przemieszczać swoje ule w miejsca, gdzie niecierpek występuje w stanie dzikim.

Ciekawostki o niecierpku gruczołowatym

• Roślina uznawana jest za jeden z najbardziej inwazyjnych gatunków obcych w Europie.
• Niecierpek gruczołowaty prawdopodobnie wydziela substancje allelopatyczne, czyli takie, które hamują kiełkowanie i rozwój innych roślin w jego otoczeniu.
• Mimo że często rośnie wzdłuż cieków wodnych, jego płytki system korzeniowy nie stabilizuje gleby. Po obumarciu rośliny jesienią brzegi rzek pozostają bez okrywy roślinnej, co prowadzi do zwiększonej erozji gleby i pogorszenia jakości wód.

Zdjęcia: Tosh, Tomas Vynikal, KNOPP VISION, Peter Oetelshofen / AdobeStock

Czy w opisie znajdują się informacje, których szukałaś/-eś? Daj znać w komentarzu!