Logo
Logo
63
Okazje

Rokitnik – złoty superowoc!

Rokitnik to znana od starożytności roślina lecznicza. Z różnych powodów został on nieco zapomniany w Polsce ale całe szczęście wraca do łask ze zdwojoną siłą! Nic w tym dziwnego, gdyż owoce tej rośliny mają m.in. dziesięciokrotnie więcej witaminy C niż cytryna, a ponadto zachowują ją w przetworach! Warto też podkreślić, że sok z owoców rokitnika wspomaga dziś chemioterapie, a wyekstrahowany z nasion i miąższu olej jest składnikiem wielu różnych produktów.

Plantatorzy i naukowcy od trzech dekad obserwują renesans rokitnika, który już od dłuższego czasu dumnie wymieniany jest jako jeden z polskich superowoców!

 
Spis treści
Ciekawostki historyczne o rokitniku Właściwości zdrowotne rokitnika Kiedy i jak zbieramy owoce rokitnika Zastosowanie rokitnika Z czego wynikają różnice w jakości przetworów z rokitnika

Rokitnik zwyczajny lub pospolity (Hippophae rhamnoides) jest krzewem ozdobnym oraz cenną rośliną leczniczą z rodziny oliwnikowatych (Elaeagnaceae). Jest bardzo często spotykany pod nazwami oblepicha czy też rozmarynowe drzewko. Nierzadko też określamy tę roślinę jako złoto Syberii!

Ciekawostki historyczne o rokitniku

Znany był już w starożytności jako specyfik stosowany w leczeniu ran czy też wielu ówczesnych schorzeń o czym świadczą wyniki wieloletnich wykopalisk i badań archeologicznych, prowadzonych w wielu miejscach świata, szczególnie na terenach dawnych imperiów. Przekazywane także z pokolenia na pokolenie legendy o zbawiennym działaniu wytworów z tej rośliny przetrwały do dzisiaj, a informacje o tym można znaleźć w wielu opracowaniach, dotyczących tej kwestii.

Rokitnik zwyczanjy, fot. S. Pluta - mat. prasowe
Fot. S. Pluta

Od czasów Aleksandra Wielkiego łacińska nazwa rokitnika pospolitego – Hippophae rhamnoides, oznacza "lśniący, błyszczący koń". Już wtedy wiedziano, że wyciąg z owoców tej rośliny doskonale regeneruje końcówki włosów i zapobiega ich rozdwajaniu. Dziś olej rokitnika jest składnikiem kremów, balsamów, pomadek i szamponów.

W Polsce krzew ten również jest znany od dawna. Niezwykłe właściwości tej rośliny wykorzystywane były nie tylko do zwiększenia naszej odporności na różne choroby i do ich leczenia, ale w tym samym celu stosowane były produkty z rokitnika również w karmieniu zwierząt. Na Podlasiu, również w innych rejonach Polski już w latach 60-tych ubiegłego wieku dziko rosnące formy rokitnika, a właściwie jego liście i gałęzie służyły do sporządzania wywarów, którymi pojono konie, podobnie jak za czasów Aleksandra Wielkiego, by były zdrowe, silne i przygotowane do ciężkiej pracy. Stosowano ten sposób również przed ich sprzedażą na licznych w tamtym okresie targach, by uzyskać za te zwierzęta wysoką cenę. Po kilkudniowej "kuracji" takimi wywarami nawet stare i wyeksploatowane ciężką pracą konie odzyskiwały młodzieńczy wigor i lśniącą sierść, co wynika nawet z nazwy łacińskiej tej rośliny – w tłumaczeniu dosłownym oznacza "lśniący, błyszczący koń".

Już 5 tys. lat temu chiński imperator Non Szon stwierdził że: "siła ludzkiego ciała zamknięta jest w sokach roślin", a stare chińskie przysłowie mówi: "jedz rokitnik, a krew twoja będzie uzdrowiona".

Właściwości zdrowotne rokitnika

Owoce rokitnika, olej wyekstrahowany z nasion i miąższu oraz liście i pędy zawierają wiele bioaktywnych związków, witamin i minerałów ważnych dla ludzkiego zdrowia i diety. Wśród nich są:

  • witaminy z grupy B, C, E ("witamina młodości"), F, K, P,
  • kwas foliowy,
  • karotenoidy (w tym prowitamina A),
  • antocyjany,
  • flawonoidy,
  • fosfolipidy,
  • sterydy (prowitamina D),
  • garbniki,
  • cukry,
  • kwasy organiczne (cytrynowy, jabłkowy, nikotynowy),
  • oraz makro i mikroelementy takie, jak selen, żelazo, bor, mangan i inne. 

Wszystkie w/w substancje biologicznie czynne wzmacniają wzrok, działają przeciwmiażdżycowo, opóźniają proces starzenia oraz zwiększają odporność na napromieniowanie rentgenowskie i radioaktywne.

Stosowane są także do leczenia oparzeń, odmrożeń, odleżyn i egzem

Medycyna ludowa od dawna polecała rokitnik na wrzody żołądka, nadciśnienie, anemię, cukrzycę i choroby reumatyczne, a nawet nowotwory.

Związki fenolowe, w tym flawonoidy wykazują działania antyoksydacyjne i działają także przeciwzapalnie, przeciwnowotworowo, przeciwmiażdżycowo, przeciwbakteryjnie, przeciwwirusowo i przeciwalergicznie.

Obecna w rokitniku dysmutoza ponadtlenkowa to najsilniejszy antyoksydant, główna broń komórek przed wolnymi rodnikami. To najsilniejsza antynowotworowa tarcza – rokitnik zawiera jej czterokrotnie więcej niż żeń-szeń!

Owoce na gałązce rokitnika, fot. S. Pluta - mat. prasowe
Fot. S. Pluta

Rokitnik charakteryzuje się wysoką zawartością witaminy C w owocach, którą zachowuje nawet podczas przechowywania i przetwarzania, bo nie zawierają one niszczącego ją enzymu askorbinazy. Nasiona natomiast zawierają od 8 do 12,5% oleju (kwasy tłuszczowe nienasycone), witaminy B1, B2, i E oraz garbniki.

Sok z rokitnika wspomaga chemioterapię, badania wykazały, że chroni przed genotoksycznym działaniem cysplatyny stosowanej w leczeniu nowotworów złośliwych.

Warto wiedzieć, że olej z rokitnika zawiera komplet kwasów omega, a ich źródła roślinne są cenniejsze niż zwierzęce i chronią także przed niedokrwiennymi udarami mózgu.

Wieloletnie badania wykazały, że zawarty w rokitniku kemferol, kwertycyna i mirycetyna obniżają ryzyko zachorowania na raka trzustki aż o 23%.

Wyciąg z rokitnika doskonale regeneruje końcówki włosów i zapobiega ich rozdwajaniu.

Przyjmowanie oleju z rokitnika skutecznie obniża poziom cholesterolu, a także nadaje blask skórze i wygładza zmarszczki.

Z pojawiających się informacji wynika, że naukowcy z Korei Południowej i Chin stwierdzili, że bakterie probiotyczne wyekstrahowane z owoców rokitnika mają dużo bakterii mlekowych (L. Gasseri), które hamują aktywację puryn – źródła energii wymaganego do mutacji nowego koronawirusa. Mają oni nadzieję, że pozwoli to na wytworzenie dodatkowego leku na rozprzestrzenianie cię COVID-19 w naszym kraju i w świecie.

Kiedy i jak zbieramy owoce rokitnika?

Dojrzewanie i zbiór owoców rokitnika przypada na II poł. sierpnia do I poł. września, w zależności od odmiany.

Tradycyjnie zbiór owoców rokitnika odbywa się poprzez ręczne ścinanie gałązek (pędów) z owocami do skrzynek. Następnie po wstępnym schłodzeniu w przechowalni owoce w skrzynkach odwożone są do firmy chłodniczej/mroźni, celem odseparowania w procesie mrożenia owoców od tych gałązek, zachowując wartościowe bioaktywne związki. Po zamrożeniu owoce łatwo oddzielić od pędów. Następnie czyste owoce są sortowane pod względem wielkości i jakości oraz pakowane do worków papierowych i przechowywane w temperaturze ok. -20o C, aż do czasu ich wykorzystania.

Należy podkreślić, że w naszej strefie klimatycznej zbiory owoców rokitnika powinny odbywać się w okresie od połowy sierpnia do połowy września, co daje gwarancję najwyższej jakości zebranych owoców, a przede wszystkim zachowanie ilości i jakości około dwustu niezwykle cennych substancji i związków w nich zawartych.

Owocujące krzewy rokitnika, fot. S. Pluta - mat. prasowe
Fot. S. Pluta

Owocujące krzewy rokitnika gotowe do zbioru.

Pojawiające się od dawna i niestety aktualnie także informacje w różnych mediach o zbiorze owoców rokitnika po przymrozkach są totalnym nieporozumieniem. Biorąc pod uwagę ponad 20-letnie doświadczenie w uprawie tego gatunku, wiedzę zdobytą z dostępnej literatury, uczestnictwo w międzynarodowych konferencjach rokitnikowych i współpracę z ośrodkami naukowymi, zajmującymi się także tymi owocami, chcielibyśmy zaapelować o nierozpowszechnianie takich informacji w mediach i prasie fachowej ponieważ wprowadzają one w błąd wiele ludzi.

Dla potwierdzenia tej hipotezy zlecone są dokładne badania owoców rokitnika kilku odmian, pobranych na początku zbioru – pocz. września i 11 października br. po pierwszym przymrozku (fot. 3). Już wkrótce znane będą wyniki tych badań analitycznych porównujących zawartość kilku istotnych związków m.in. witaminy C w owocach z obu terminów zbiorów.

Rokitnik z owocami we wrześniu i październiku, fot. S. Trzonkowski - mat. prasowe
Fot. S. Trzonkowski

Rokitnik na pocz. września br. (na lewo) i I poł. października br. (na prawo).

Rokitnik w domu

Smak owoców rokitnika jest charakterystyczny, kwaśno-gorzkawy ze słabo wyczuwalnym posmakiem oleju, niektórzy doszukują się smaku ananasa. W przetwórstwie domowym z owoców rokitnika można zrobić dżem, syrop, wino i nalewki.

Suszone owoce warto dodawać do herbat i kompotów, łącząc je ze słodkimi owocami, np. jabłkami i gruszkami, lub kandyzować.

W Rosji używa się rokitnika jako przyprawy do mięs, a na Syberii spożywa się go na surowo z dodatkiem cukru.

Liście suszone z rokitnika używane są do parzenia zdrowotnych herbat, lub są komponentem mieszanek herbacianych.

W skali przemysłowej owoce są bardzo cennym surowcem w przetwórstwie spożywczym, farmaceutycznym i kosmetycznym do wyrobu soków, nektarów i napojów, dżemów, kremów, balsamów, szamponów i pomadek do ust. Ostatnio z oleju rokitnika produkowane są tzw. funkcjonalne produkty i suplementy diety, oferowane powszechnie w sklepach ze zdrową, ekologiczną żywnością lub w Internecie. Ponadto, zmrożone owoce rokitnika i jego produkty spożywcze, środki farmaceutyczne i kosmetyczne mogą stanowić dla Polski duże możliwości ich eksportu do różnych krajów.

Owoce z importu, a jakość uzyskanych soków i przetworów

Z dostępnych informacji jasno wynika, że osoby, które spożywały owoce rokitnika lub przetworzone na soki, nektary, syropy, dżemy, kompoty itp., ustrzegły się przed zakażeniem wirusem SARS-CoV-2, czy też już po zakażeniu o łagodnym i krótkim przebiegu tej choroby. Niestety, dziwi fakt ciągłego reklamowania w mediach społecznych owoców tropikalnych i wyprodukowanych z nich soków, zamiast owoców rodzimych i ich produktów, których spożywanie mogłoby nam bezpośrednio pomóc w podnoszeniu odporności.

Kolejnym niezwykle ważnym powodem dla którego należałoby rozpowszechnić wiedzę głównie o owocach rokitnika i ich dostępności jest zalewanie polskiego rynku owocami, sokami i olejem, głównie ze Wschodu. Ich jakość nie jest z reguły sprawdzana, a zbiory rokitnika są przeprowadzane przeważnie z form dziko rosnących, posiadających znacznie mniejsze ilości związków prozdrowotnych.

Warto też sprawdzać rodzime firmy, które ostatnio oferują podejrzanej jakości "sok rokitnikowy" oraz mieszankę tego "soku rokitnikowego" z sokiem brzoskwiniowym (patrz zdjęcie poniżej).

Wygląd soków rokitnikowych, fot. S. Trzonkowski - mat. prasowe
Fot. S. Trzonkowski

Wygląd "soku rokitnikowego" wyprodukowany z owoców ze Wschodu (na lewo), mieszanka słabej jakości „soku rokitnikowego” z sokiem brzoskwiniowym (w środku) oraz typowy, wysokiej jakości sok rokitnikowy uzyskany z krajowych owoców zebranych w odpowiednim terminie (po prawej). 

Wcześniej firmy przetwórcze kupowały i przetwarzały owoce rokitnika wyprodukowane na plantacjach w Polsce, w tym także z w/w plantacji. Nieodparta jednak chęć dużego zysku spowodowała rozpowszechnianie bardzo słabej jakości "soku rokitnikowego", który odstrasza konsumentów już samym widokiem, smakiem i zapachem, a przede wszystkim zawartością cennych dla zdrowia ludzkiego składników, jakie owoce rokitnika czy przetwory z niego powinny zawierać. Brunatny kolor nadaje tym sokom zjełczały olej, który jest niezwykle ważnym składnikiem miąższu owoców i nasion rokitnika. Sprowadzane ze Wschodu mrożone owoce oraz wyprodukowane z nich soki i olej są znacznie tańsze od polskich produktów, ponieważ pochodzą najczęściej z dziko rosnących krzewów, bez nakładów na pielęgnację i ochronę roślin i owoców, w dodatku zbieranych corocznie po mrozach lub w okresie ich występowania.

Owoce rokitnika niewiadomego pochodzenia oraz wyprodukowane z nich przetwory, oferowane na polskim rynku, są często antyreklamą tych wartościowych owoców i produktów.

Rokitnik zwyczajny jest niczym apteka, tyle że żywa i naturalna, a zatem bardziej przyjazna dla zdrowia ludzkiego, często zwany jest "bombą witaminową" lub "hojnym darem natury".

Rokitnik zwyczajny to roślina o ogromnych walorach – owoce, liście, pędy są bogate w różne bioaktywne składniki zdrowotne i odżywcze takie, jak m.in. witaminy, fenolokwasy, nienasycone kwasy tłuszczowe, mikroelementy, garbniki, cukry, kwasy organiczne. Wszystkie te związki mają korzystny wpływ na zdrowie człowieka.

Owoce rokitnika produkowane w naszym kraju i zebrane w odpowiednim terminie i stadium dojrzałości gwarantują wysoką jakość (smak, zapach) i zawartość wszystkich wartościowych związków oraz korzystny wpływ na profilaktykę i zdrowie człowieka.

Tekst i zdjęcia: źródło – Czas na polskie superowoce, Stanisław Pluta – Instytut Ogrodnictwa w Skierniewicach, Stanisław Trzonkowski – Gospodarstwo Ogrodnicze w Sokółce

Bibliografia

  • Bośko P i Biel W. 2017. Właściwości lecznicze rokitnika zwyczajnego. Postępy Fitoterapii 1/2017, s. 36-41.
  • Pluta S. 1999. Rokitnik - roślina XXI wieku?. Sad Nowoczesny, 10 :28-29
  • Pluta S. 2000. Rokitnik - wartościowy gatunek do uprawy w Polsce. Rocz. AR Poznań CCCXXIII, Ogrod. 31 (2) :415-420.
  • Pluta S., Trzonkowski S. 2014. Rokitnik (cz. I). Roślina o niezwykłych właściwościach. Jagodnik nr 2 (14) :116-117
  • Ulanowska K., Skalski B., Beata O. 2018. Rokitnik zwyczajny (Hippophae rhamnoides L.) jako źródło związków o aktywności przeciwnowotworowej i radioprotekcyjnej. Postępy Hig. Med. Dosw. 72: 240-252.
  • Zielińska J. 2019. Rokitnik – cenne właściwości, wszechstronne zastosowanie. Radioklinika o zdrowiu przy mikrofonie: https://radioklinika.pl/rokitnik-wlasciwosci-zastosowanie

CZAS NA POLSKIE SUPEROWOCE

Opracowanie sfinansowano ze środków Funduszu Promocji Owoców i Warzyw w ramach realizacji przez Krajowy Związek Grup Producentów Owoców i Warzyw kampanii "Czas na polskie superowoce!".

Projekt jest realizowany pod honorowym patronatem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Warto przeczytać
To Cię zainteresuje
Pokaż więcej (1)
Ważne tematy
Lista zakupów
 
Serwisy partnerskie
Dom i wnętrze
Twoja strona ogrodu
 
Copyright © AVT 2020 Sklep AVT