Kosaciec niski (Iris pumila) nazywany czasem irysem karłowym, to jedna z najmniejszych roślin z rodz. kosaćcowatych (Iridaceae). Choć kosaciec niski pochodzi z Azji i Europy Wschodniej, w środowisku naturalnym na terenie Polski nie występuje. W postaci odmian mieszańcowych bywa natomiast uprawiany w ogrodach.  

Roślina jest kłączową byliną (czyli rośliną zaliczaną do roślin cebulowych), dorastającą do 15-30 cm. Posiada wąskie, sztywne, płaskie, szablaste, szarozielone liście, rozwijające się z ukrytego tuż pod ziemią grubego, niewielkiego kłącza.

Roślina zakwita wczesną wiosną (IV-V) wydając piękne i wyjątkowo duże jak na swój rozmiar kwiaty. Są one osadzone po 1-2 na krótkiej, sztywnej łodyżce. Kwiaty są zwykle niebieskie lub fioletowe, ale u odmian mogą być też białe, żółte, bordowe lub wielokolorowe.

Każdy kwiat posiada trzy duże, poziome lub wygięte do dołu płatki z delikatną bródką, a często też dodatkowymi zdobieniami (plamki, żyłki) oraz trzy duże płatki skierowane do góry.

Wymagania i uprawa

Kosaciec niski należy do najmniej wymagających i najłatwiejszych w uprawie kosaćców. Potrzebuje dużo światła, dlatego najlepiej czuje się na stanowiskach słonecznych lub tylko lekko półcienistych.

Jest dostatecznie mrozoodporny, dlatego nie oczekuje zimowego okrycia. Nie ma też szczególnych wymagań w stosunku do podłoża, choć preferuje gleby żyzne, przepuszczalne i lekko wilgotne (dobrze znosi przejściową suszę). Nie lubi jedynie gleb mokrych i zimnych, na których łatwo gnije.

Kosaciec niski płytko się korzeni i dobrze rozrasta, dlatego wiosną, po kwitnieniu można łatwo go rozmnożyć przez podział kłącza. Rośliny sadzi się płytko, przykrywając cienką, 1-2 centymetrową warstwą ziemi.

Rośliny co 3-4 lata dobrze jest też odmładzać.

Zastosowanie

Kosaciec niski ze względu na niewielkie rozmiary nie bardzo nadaje się na kwiat cięty, za to znakomicie sprawdza się jako roślina na skalniaki. Doskonale wygląda też w niewielkich grupach na wiosennych rabatach.

Wybrane odmiany

Kosaciec niski w uprawie spotykany jest niemal wyłącznie w postaci odmian mieszańcowych, w tym min.:

  • 'Gingerbread Man' – kwiaty brązowe z fioletową bródką
  • 'Nanny' – kwiaty fioletowe
  • 'Golden Starlet' – kwiaty żółte
  • 'Trusty Rusty' – kwiaty miedziano-brązowe
  • 'El Nafasa' – kwiaty łososiowe
  • 'Bright Eyes' – kwiaty wielobarwne, górne płatki kremowo-białe, dolne jasne z dużą, brązowo-filetową plamą
  • 'Cherry Spot' – kwiaty dwukolorowe, górne płatki lawendowo-białe, dolne jasne z dużą brązową plamą
  • 'Pele' – kwiaty dwukolorowe, górne płatki pomarańczowe, dolne pomarańczowe z dużą, fioletową plamą i pomarańczową bródką

Tekst: Katarzyna Józefowicz, zdjęcia: Stefan.lefnaer/CC BY-SA 3.0/Link, Stefan.lefnaer/CC BY-SA 3.0/Link