Spis treści
Santolina cyprysikowata (Santolina chamaecyparissus, syn. S. incana) to zimozielona lub częściowo zimozielona krzewinka. Należy do rodziny astrowatych (Asteraceae). Pochodzi z południowej Europy i rejonu śródziemnomorskiego, gdzie rośnie w miejscach suchych, ciepłych i silnie nasłonecznionych. W ogrodach ceniona jest przede wszystkim za efektowne, srebrzystoszare ulistnienie, regularny pokrój oraz dużą odporność na suszę. W Polsce uprawiana jest jako niewielka roślina ozdobna na rabatach, skalniakach i w ogrodach żwirowych, a także w pojemnikach. Ze względu na ograniczoną odporność na niesprzyjające warunki zimowe w chłodniejszych rejonach kraju wymaga odpowiedniego zabezpieczenia.
Jak wygląda santolina cyprysikowata?
Santolina cyprysikowata jest niską, silnie rozgałęzioną krzewinką, która najczęściej osiąga około 30-50 cm wysokości i podobną lub nieco większą szerokość. Tworzy gęste, zwarte, półkuliste kępy, które przy regularnym przycinaniu mogą mieć bardzo równy i dekoracyjny pokrój. Pędy są liczne, wzniesione lub lekko pokładające się, a w dolnej części z czasem drewnieją.
Największą ozdobą rośliny są jednak jej niezwykłe srebrzystoszare liście. Są drobne, wąskie, grzebieniasto-pierzaste i gęsto pokryte delikatnymi włoskami (kutnerem), dzięki czemu cała roślina wygląda, jakby była pokryta srebrnym nalotem. Liście po roztarciu przyjemny, charakterystyczny, ziołowo-korzenny zapach.
Santolina kwitnie latem, zwykle od czerwca (lipca) do sierpnia. Na cienkich, wyprostowanych pędach wyrastających ponad srebrzyste ulistnienie pojawiają się niewielkie, niemal kuliste żółte rurkowate kwiaty, przypominające kształtem guziki. Przypominają małe guziki lub pomponiki i tworzą wyraźny kontrast z chłodną barwą liści. Kwiaty nie są szczególnie duże, dlatego santolina jest ceniona przede wszystkim jako roślina ozdobna z liści i pokroju. Po kwitnieniu pozostawione kwiatostany mogą wytwarzać drobne owoce.
Jakie wymagania ma santolina cyprysikowata?
Santolina najlepiej rośnie na stanowisku bardzo słonecznym, ciepłym i osłoniętym od wiatrów. Duża ilość światła sprzyja utrzymaniu zwartego pokroju oraz srebrzystej barwy liści. W cieniu i półcieniu roślina może mieć luźniejszy pokrój i tracić charakterystyczne wybarwienie. Najlepsza jest dla niej gleba lekka, przepuszczalna, piaszczysta lub żwirowa. Roślina dobrze radzi sobie nawet w podłożu stosunkowo ubogim. Znacznie ważniejszy od żyzności podłoża jest drenaż, ponieważ zastoiska wodne i ciężka, długo mokra ziemia sprzyjają zamieraniu korzeni santoliny.
Roślina jest dobrze przystosowana do upałów i okresowych niedoborów wody, dlatego największym wyzwaniem może być dla niej polska zima. Jej odporność na mróz zależy od stanowiska, odmiany, kondycji rośliny i przede wszystkim wilgotności podłoża. Na dobrze zdrenowanych, osłoniętych stanowiskach może zimować w gruncie, jednak w chłodniejszych częściach Polski warto zabezpieczać ją przed mrozem, zimnym wiatrem i nadmierną wilgocią. Młode okazy można okryć włókniną lub stroiszem.
Santolinę można rozmnażać z nasion oraz z sadzonek pędowych. W uprawie amatorskiej wygodnym sposobem jest rozmnażanie przez sadzonki półzdrewniałe, które stosunkowo łatwo ukorzeniają się w lekkim i przepuszczalnym podłożu. Możliwe jest również rozmnażanie niektórych roślin przez odkłady.
Jak pielęgnować santolinę cyprysikowatą?
Dobrze ukorzeniona santolina jest odporna na suszę i nie wymaga częstego podlewania. Rośliny rosnące w gruncie podlewa się przede wszystkim po posadzeniu oraz podczas długotrwałych okresów bez deszczu. Znacznie bardziej szkodliwe od krótkotrwałego przesuszenia jest dla santoliny przelewanie. Okazy w pojemnikach trzeba podlewać nieco częściej, ale zawsze dopiero wtedy, gdy wierzchnia warstwa ziemi zacznie przesychać. Doniczka musi mieć otwory odpływowe i warstwę drenażu.
Santolina ma niewielkie wymagania pokarmowe. Uprawiana w przeciętnej ziemi ogrodowej zwykle nie potrzebuje intensywnego nawożenia, a nadmiar składników pokarmowych może powodować zbyt bujny, luźny wzrost. W przypadku roślin doniczkowych można w okresie wzrostu stosować niewielkie dawki nawozu do roślin ozdobnych.
Ważnym zabiegiem jest natomiast regularne przycinanie. Skracanie pędów pomaga utrzymać gęsty, regularny i półkulisty pokrój oraz ogranicza ogałacanie się starszych części rośliny. Cięcie można wykonywać wiosną, usuwając pędy uszkodzone po zimie, a także po kwitnieniu, skracając młode przyrosty i formując krzewinkę.
Jakie choroby i szkodniki atakują santolinę?
Santolina cyprysikowata należy do roślin stosunkowo odpornych na choroby i szkodniki i w dobrych warunkach rzadko sprawia problemy. Największym zagrożeniem jest nadmierna wilgotność gleby, która może prowadzić do gnicia korzeni i zamierania pędów. Dlatego szczególnie ważne jest unikanie ciężkich, podmokłych stanowisk oraz nadmiernego podlewania. Problemy częściej pojawiają się zimą, gdy niska temperatura łączy się z długo utrzymującą się wilgocią. Szkodniki atakują santolinę sporadycznie, dlatego nie wymaga ona zazwyczaj regularnego stosowania środków ochrony roślin.
Gdzie sadzić santolinę cyprysikowatą?
Santolina jest doskonałą rośliną do ogrodów śródziemnomorskich, żwirowych, skalnych i naturalistycznych, a także na suche, słoneczne rabaty. Bardzo dobrze prezentuje się przy kamieniach, murkach, w szczelinach między kamieniami, sadzona przy krawędzi ścieżek i na obrzeżach rabat. Dzięki temu, że dobrze znosi cięcie, można tworzyć z niej niskie formowane żywopłoty.
Krzewinka świetnie wygląda także w donicach i pojemnikach ustawianych na nasłonecznionych tarasach oraz balkonach. Jej jasne, srebrne liście mogą być atrakcyjnym tłem dla kolorowo kwitnących roślin sezonowych i ładnie prezentować się na tle ciemnych pojemników.
Ze względu na niewielkie wymagania wodne santolina jest również wartościowym gatunkiem do ogrodów projektowanych z myślą o ograniczeniu podlewania. Najlepiej sadzić w jednym miejscu po kilka egzemplarzy santoliny, w powtarzających się grupach albo jako kontrastowy, srebrzysty akcent wśród roślin o intensywnie zielonych liściach.
Odmiany i inne gatunki santoliny
- 'Lemon Fizz' – odmiana o mocno zredukowanym, żółtym ulistnieniu; osiąga 30 cm wysokości.
- Santolina rozmarynolistna (Santolina rosmarinifolia) – wydłużone, całobrzegie, zielone liście podobne do liści rozmarynu o ziołowym zapachu, wyczuwalnym po roztarciu.
Zdjęcia: Racamani, Alexandra, Dana, Vera Kuttelvaserova, Olivia Neuhaus / AdobeStock
