Streszczenie artykułu
Dalia kojarzy się przede wszystkim z ogromnymi, efektownymi kwiatami, które od lata aż do pierwszych przymrozków potrafią całkowicie zdominować rabatę. Jej historia jest jednak znacznie ciekawsza. W Meksyku dalia ma status kwiatu narodowego, a zanim stała się popularną rośliną ozdobną, była wykorzystywana również jako roślina użytkowa i jadalna. Do Europy trafiła pod koniec XVIII wieku, a początkowo interesowano się nie tylko jej kwiatami, lecz także możliwościami wykorzystania podziemnych części rośliny.
Dalia nie zawsze była tylko ozdobą. Kiedyś traktowano ją jak na warzywo
Dalie pochodzą z Ameryki Środkowej, przede wszystkim z terenów dzisiejszego Meksyku, gdzie występują liczne ich gatunki. Znano je tam na długo przed pojawieniem się Europejczyków i wykorzystywano nie tylko dla urody kwiatów. Jadalne zastosowanie miały między innymi kwiaty oraz bulwiaste korzenie, a rośliny znajdowały również inne praktyczne zastosowania.
Po sprowadzeniu dalii do Europy próbowano traktować ich podziemne części podobnie jak warzywa. Ostatecznie kulinarna kariera rośliny przegrała jednak z jej niezwykłą zmiennością – ogrodników znacznie bardziej zainteresowały kwiaty. Przez kolejne pokolenia selekcjonowano więc przede wszystkim odmiany o coraz większych, pełniejszych i bardziej efektownych kwiatostanach, a nie te o najsmaczniejszych częściach podziemnych.
Dzisiaj dalia jest przede wszystkim rośliną ozdobną, ale jej jadalna historia wcale się nie skończyła. W Meksyku kwiaty nadal znajdują zastosowanie w kuchni, a 4 sierpnia obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Dalii.
Masz dalie w ogrodzie? Ich płatki mogą trafić na talerz
Najłatwiejszym sposobem na kulinarne wykorzystanie dalii są świeże płatki kwiatów. Mogą mieć różny smak zależnie od gatunku i odmiany – od łagodnego i lekko słodkiego, przez cytrusowy, aż po bardziej wyrazisty, korzenny czy lekko pikantny. Dzięki intensywnym kolorom sprawdzają się przede wszystkim jako dodatek do sałatek, deserów i potraw podawanych na zimno. Można wykorzystywać je również do naparów, a suszone płatki stosować jako nietypową przyprawę.
Nie oznacza to jednak, że każda dalia kupiona w centrum ogrodniczym nadaje się od razu do jedzenia. Rośliny przeznaczone wyłącznie do celów ozdobnych mogą być podczas produkcji opryskiwane środkami ochrony roślin, których stosowanie nie jest przewidziane dla roślin spożywczych. Jeśli chcesz eksperymentować z daliami w kuchni, najbezpieczniej wykorzystać egzemplarze uprawiane samodzielnie i prowadzone od początku z myślą o spożyciu.
Przed wykorzystaniem kwiatów trzeba je dokładnie umyć, podobnie jak warzywa czy zioła z ogrodu. Nie jedz także dalii rosnących przy ruchliwych ulicach ani roślin, których historii uprawy nie znasz.
Nie tylko kwiaty. Pod ziemią dalia kryje jadalną niespodziankę
Jeszcze ciekawsze są podziemne części dalii, które w Polsce zwykle wykopujemy jesienią tylko po to, aby przechować je do następnego sezonu. Bulwiaste korzenie dalii również mają zastosowanie kulinarne i mogą być spożywane na surowo lub po obróbce termicznej. Ich smak nie jest jednak jednakowy – współczesne odmiany tworzono przede wszystkim dla pięknych kwiatów, dlatego jedne mogą okazać się całkiem przyjemne, a inne gorzkawe lub po prostu mało atrakcyjne.
Można je gotować, dusić, smażyć czy dodawać do zup i purée. Po ugotowaniu warto usunąć skórkę, która u wielu odmian nie jest smaczna. W tradycyjnych zastosowaniach spotyka się także napoje przygotowywane z podziemnych części rośliny. Dalie zawierają ponadto inulinę – rozpuszczalny błonnik zaliczany do prebiotyków, dlatego od dawna interesują nie tylko kucharzy, lecz również badaczy żywności.
Nie warto jednak wykopywać całej kolekcji tylko po to, aby sprawdzić jej smak. Jeśli zależy Ci na zachowaniu konkretnej odmiany na następny rok, karpa nadal jest przede wszystkim materiałem do dalszej uprawy.
Chcesz mieć więcej kwiatów? Teraz dalie potrzebują prostej pielęgnacji
W drugiej połowie lata dalie potrafią kwitnąć wyjątkowo obficie i mogą utrzymywać kwiaty aż do jesiennych przymrozków. Najważniejsze jest regularne usuwanie przekwitających kwiatostanów, ponieważ pozostawienie ich na roślinie prowadzi do tworzenia nasion i niepotrzebnie pochłania energię, którą dalia może wykorzystać do wytwarzania kolejnych pąków.
Podczas suchej i gorącej pogody trzeba również pilnować wilgotności podłoża. Dalie tworzą dużą masę liści i kwiatów, dlatego długotrwałe przesuszenie szybko odbija się na ich kondycji. Podlewaj je obficie, kierując wodę na ziemię, zamiast codziennie powierzchownie zwilżać rabatę. Wysokie odmiany warto natomiast kontrolować po ulewach i silnym wietrze, ponieważ ciężkie kwiatostany łatwo przechylają lub łamią pędy.
