Ściółkowanie odwrotne – czym jest i na czym polega?
Ściółkowanie odwrotne to metoda, która ostatnio zyskuje popularność i coraz częściej pojawia się w internetowych poradnikach ogrodniczych. Postanowiliśmy przyjrzeć się jej bliżej, sprawdzić, co na temat jej skuteczności mówią badania naukowe, oraz wyjaśnić, jakie ma zalety i wady, a przede wszystkim, czy rzeczywiście warto stosować ją w przydomowym ogrodzie.
Metoda ta polega na ułożeniu warstwy materiału organicznego, na przykład słomy, suchej trawy lub drobnych zrębków, a następnie przykryciu go ziemią. W przeciwieństwie do klasycznego ściółkowania materia organiczna nie pozostaje na powierzchni, lecz znajduje się kilka centymetrów pod nią.
Taki układ ma ograniczać przesychanie gleby i chronić lekkie materiały przed rozwiewaniem. Nie jest jednak tym samym co tradycyjne ściółkowanie roślin korą, słomą lub zrębkami, które tworzy osłonę bezpośrednio na powierzchni ziemi.
To rozróżnienie ma znaczenie. Ściółka pozostawiona na wierzchu ogranicza nagrzewanie gleby, parowanie oraz dostęp światła do kiełkujących chwastów. Kiedy przysypiemy ją ziemią, na powierzchni ponownie znajdzie się warstwa, w której mogą kiełkować niepożądane rośliny.
Badania rzeczywiście wykazały korzyści, ale nie w ogrodzie
Pomysł zakopywania słomy ma naukowe podstawy, choć niekoniecznie w wersji stosowanej na niewielkich rabatach. W doświadczeniach przeprowadzonych w Chinach badano wpływ słomy umieszczanej na głębokości 40 cm na zatrzymywanie wilgoci i przemieszczanie się soli w glebie.
Wyniki opublikowane w 2023 roku w czasopiśmie Water wykazały, że określone kombinacje ściółki powierzchniowej i głęboko zakopanej słomy ograniczały parowanie oraz ponowne zasalanie gleby. Najlepsze rezultaty osiągnięto przy połączeniu obu metod, a nie przy samym zakopaniu materiału.
Trzeba jednak zwrócić uwagę na szczegóły.
-
Połączenie ściółkowania powierzchniowego z głębokim zakopywaniem słomy rzeczywiście ograniczało parowanie wody z gleby. W doświadczeniu laboratoryjnym po 45 dniach tradycyjne ściółkowanie zmniejszyło parowanie o 29,6%, samo zakopanie słomy o 27,5%, a najskuteczniejszy wariant łączący obie metody aż o 65,9% w porównaniu z nieściółkowaną glebą. To obiecujący wynik, szczególnie dla terenów narażonych na suszę. Trzeba jednak pamiętać, że badania prowadzono na glebach zasolonych, a słomę zakopywano na głębokości 40 cm. Nie oznacza to, że zakopanie słomy kilka centymetrów pod powierzchnią rabaty przyniesie podobny efekt ani że pozwoli polskiemu ogrodnikowi ograniczyć podlewanie o połowę. Nie ma również podstaw, by uznać samo zakopywanie ściółki za skuteczniejsze od pozostawienia jej na powierzchni.
-
Badania potwierdziły również ograniczenie gromadzenia się soli w górnych warstwach gleby, ale dla większości przydomowych ogrodów nie jest to najważniejsza korzyść. Problem zasolenia występuje przede wszystkim w określonych warunkach glebowych i klimatycznych, dlatego metoda może mieć większe znaczenie w gospodarowaniu takimi gruntami niż przy pielęgnacji zwykłych rabat czy warzywnika. Co istotne, naukowcy nie badali wpływu tej metody na wielkość plonów, kwitnienie ani wzrost poszczególnych gatunków roślin. Nie wiadomo więc, czy zakopywanie słomy poprawiłoby rozwój warzyw i roślin ozdobnych w polskich ogrodach na tyle, by uzasadniało dodatkową pracę i głębokie przekopywanie gleby. Dla przeciętnego ogrodnika bardziej praktycznym i sprawdzonym rozwiązaniem pozostaje tradycyjne ściółkowanie powierzchniowe.
Uważaj! Zakopana ściółka może odebrać roślinom część dostępnego azotu
Największą ostrożność warto zachować przy wykorzystywaniu świeżych zrębków, trocin oraz rozdrobnionego drewna. Materiały te zawierają dużo węgla w stosunku do azotu, dlatego podczas ich rozkładu mikroorganizmy mogą wykorzystywać azot dostępny w glebie.
Gdy świeży materiał drzewny zostanie wymieszany z ziemią, może przejściowo ograniczyć ilość azotu dostępnego dla roślin. Objawem bywają wolniejszy wzrost i jaśniejsze, czasem żółknące liście. Przy ściółce leżącej na powierzchni takie ryzyko jest znacznie mniejsze.
Zakopanie słomy może również przejściowo ograniczyć dostępność azotu dla roślin. Podczas jej rozkładu mikroorganizmy wykorzystują azot mineralny znajdujący się w glebie, ponieważ słoma zawiera dużo węgla w stosunku do azotu. Jak wykazały badania opublikowane w czasopiśmie Frontiers in Plant Science, dodatek słomy pszennej powodował szybkie wiązanie azotu w biomasie mikroorganizmów, a część tego składnika była następnie ponownie uwalniana. Oznacza to, że nie jest to trwała utrata azotu, lecz jego czasowe unieruchomienie, które może ograniczać jego dostępność dla korzeni roślin.
Z kolei badania opublikowane w Agronomy w 2022 roku potwierdziły, że sposób umieszczenia słomy, na powierzchni gleby lub po wymieszaniu z jej górną warstwą, wpływa na aktywność mikroorganizmów i przemiany azotu. Dlatego zakopywanie świeżej słomy w warzywniku nie zawsze będzie korzystniejsze od tradycyjnego ściółkowania powierzchniowego, szczególnie gdy gleba jest uboga w dostępny azot.
Chcesz zatrzymać wilgoć w glebie? Zrób to bez przekopywania
Na zwykłych grządkach i rabatach najłatwiej skorzystać ze sprawdzonego ściółkowania powierzchniowego. Najpierw usuń większe chwasty i upewnij się, że gleba jest wilgotna. Następnie rozłóż odpowiednio dobraną warstwę materiału organicznego.
W przypadku kompostowanej kory lub dojrzałego kompostu często wystarcza warstwa około 5–7 cm. Większe zrębki można rozłożyć nieco grubiej, natomiast skoszoną trawę najlepiej stosować cienkimi, przewiewnymi warstwami, żeby nie tworzyła mokrej, zbitej masy. Grubość ściółki trzeba dopasować do materiału, ponieważ nadmierna ilość może utrudniać wymianę powietrza i zatrzymywać za dużo wilgoci.
Wokół pni drzew i podstaw krzewów zostaw niewielki odstęp bez ściółki. Nie usypuj kopców bezpośrednio przy korze, bo stale wilgotny materiał może sprzyjać jej uszkodzeniom. Jeśli głównym problemem są chwasty, powierzchniowe ściółkowanie dodatkowo ograniczy ich kiełkowanie bez używania oprysków.