Dzięcioł zamiast drzewa wybiera ścianę domu. Jesienią może szukać miejsca do spania
O tym, że dzięcioły potrafią poważnie uszkodzić elewację, przekonali się niedawno mieszkańcy jednego z bloków. Ptaki wykuły otwory w warstwie ocieplenia, a administracja musiała zabezpieczyć uszkodzone miejsca. Podobne sytuacje zdarzają się również w domach jednorodzinnych, szczególnie w sąsiedztwie parków, ogrodów i terenów zadrzewionych.
Za większość takich szkód odpowiada dzięcioł duży (Dendrocopos major). W naturze ptak ten wykuwa dziuple w drzewach, a jego mocny dziób doskonale radzi sobie z drewnem. Cienka warstwa tynku i znajdujący się pod nią styropian również mogą okazać się dla niego łatwe do sforsowania.
Duże otwory powstające jesienią często wiąże się z próbami wykucia dziupli noclegowej. Dzięcioły korzystają z takich schronień również poza okresem lęgowym, szczególnie podczas chłodniejszych nocy. Kiedy jednak ptak przebije się przez styropian i natrafi na twardy mur, może rozpocząć kucie kolejnego otworu w innym miejscu.
Kilka małych dziurek czy jeden duży otwór? Ślady mogą zdradzić, co robi ptak
Nie każde uszkodzenie ocieplenia wygląda tak samo. Drobne, płytkie nakłucia mogą powstawać podczas poszukiwania pokarmu, choć samo ich występowanie nie dowodzi, że pod styropianem znajdują się owady. Dzięcioły potrafią też bębnić w różne powierzchnie, aby oznaczać swoje terytorium.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy w ścianie pojawia się duży, dość regularny otwór, czasem o średnicy kilku centymetrów. Może on świadczyć o próbie wykucia dziupli, zwłaszcza jeśli ptak wielokrotnie wraca w to samo miejsce.
Rozsypane pod ścianą białe kawałki styropianu oznaczają, że uszkodzenie objęło już warstwę izolacji. Nie warto bagatelizować takiej sytuacji, ponieważ otwarta dziura naraża ocieplenie na zawilgocenie i dalsze uszkodzenia. Sam kształt otworu nie wystarcza jednak, aby jednoznacznie ustalić jego przeznaczenie.
Zanim zatkasz dziurę, sprawdź jedną rzecz. W środku może znajdować się chronione zwierzę
Nie należy zaklejać otworu, dopóki nie upewnimy się, że nie przebywa w nim ptak ani inne chronione zwierzę. Nie wolno również zakładać, że dziura jest nieużywana tylko dlatego, że podczas krótkiej obserwacji nie widać jej mieszkańca.
Najlepiej najpierw obejrzeć uszkodzenie z bezpiecznej odległości i zwrócić uwagę, czy ptaki wlatują do otworu lub z niego wylatują. Przydatne mogą być zdjęcia elewacji i kilkukrotna obserwacja o różnych porach dnia. Nie należy samodzielnie wkładać przedmiotów do wnętrza dziury ani próbować wypłaszać zwierząt.
Jeżeli otwór jest duży, głęboki, regularnie odwiedzany albo nie da się ustalić, czy służy jako schronienie, przed jego zamknięciem należy skonsultować się z ornitologiem. Wątpliwości dotyczące ochrony siedliska można również wyjaśnić z właściwą regionalną dyrekcją ochrony środowiska (RDOŚ).
Jesień nie oznacza, że można zamurować każdą dziuplę. Przepisy działają cały rok
Dzięcioł duży jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Ochronie podlegają nie tylko same ptaki, lecz także ich gniazda, schronienia i siedliska w zakresie określonym przez przepisy. Dlatego naprawa uszkodzonej elewacji może wymagać wcześniejszego ustalenia, czy otwór nie pełni funkcji chronionego miejsca odpoczynku lub noclegu.
W artykule "Termomodernizacja budynków a ochrona zwierząt" opublikowanym przez RDOŚ w Warszawie podkreślono, że ochrona siedlisk obowiązuje przez cały rok, również jesienią i zimą. Wyjątek pozwalający w określonych okolicznościach usuwać gniazda z obiektów budowlanych od 16 października do końca lutego nie oznacza swobody niszczenia chronionych siedlisk czy zamykania wykorzystywanych schronień.
Jeżeli naprawa miałaby doprowadzić do likwidacji chronionego siedliska, konieczne może być uzyskanie odpowiedniego zezwolenia RDOŚ. Nie każda dziura po dzięciole jest automatycznie siedliskiem, dlatego znaczenie ma ustalenie, czy miejsce jest rzeczywiście wykorzystywane przez zwierzęta.
Wstrzyknięcie pianki nie wystarczy. Tak trzeba naprawić uszkodzone ocieplenie
Gdy wiadomo już, że naprawa nie naruszy ochrony zwierząt, można zająć się samą elewacją. Otwarta warstwa styropianu nie powinna pozostawać przez długi czas bez zabezpieczenia, ponieważ wilgoć i zmiany temperatury mogą pogłębiać uszkodzenia.
Prawidłowa naprawa powinna odtworzyć cały uszkodzony fragment systemu ocieplenia, a nie tylko zasłonić widoczną dziurę. W zależności od rozmiaru ubytku konieczne może być usunięcie luźnych fragmentów, uzupełnienie izolacji, wykonanie warstwy zbrojonej z odpowiednią siatką oraz odtworzenie wyprawy tynkarskiej.
Samo wstrzyknięcie pianki montażowej do otworu lub zamazanie go tynkiem może nie zapewnić właściwej trwałości i szczelności. Naprawę najlepiej zlecić fachowcowi znającemu technologię zastosowanego systemu ocieplenia, szczególnie jeśli uszkodzenia znajdują się wysoko, przy dachu lub na narożnikach budynku. Praca na drabinie przy takich miejscach wiąże się z ryzykiem upadku.
Siatka może ochronić ścianę, ale źle zamontowana stanie się pułapką dla ptaków
Jeśli dzięcioł regularnie wraca do tego samego miejsca, samo załatanie dziury może nie rozwiązać problemu. Po upewnieniu się, że zabezpieczenie nie naruszy chronionego schronienia, warto rozważyć dodatkową ochronę najbardziej narażonych fragmentów elewacji.
Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków w swoim artykule "Niszczenie elewacji przez dzięcioły" wskazuje między innymi na możliwość stosowania odpowiednio zamontowanych siatek ochronnych, zwłaszcza w górnych częściach ścian. Siatka musi być napięta i zamocowana tak, aby ptaki nie mogły się w nią zaplątać ani zostać uwięzione między nią a elewacją.
Można też próbować odstraszaczy wizualnych, takich jak poruszające się na wietrze taśmy, choć ich skuteczność bywa zmienna. W niektórych przypadkach pomocne może okazać się również zapewnienie odpowiedniego schronienia zastępczego w pobliżu domu, ale nie daje to gwarancji, że ptak przestanie interesować się ścianą.
Nie należy stosować klejów, pułapek ani innych metod mogących zranić lub uwięzić ptaka. Zanim zamontuje się trwałe zabezpieczenie, trzeba ustalić, czy nie odetnie ono zwierzętom dostępu do wykorzystywanego schronienia.
Dzięcioł może wrócić. Warto zabezpieczyć ścianę, zanim powstaną kolejne dziury
Jeżeli zauważysz dzięcioła stukającego w elewację, najpierw sprawdź skalę uszkodzeń i sposób korzystania przez niego z otworu. Kolejność działań ma znaczenie: rozpoznanie problemu, ocena przyrodnicza w razie wątpliwości, zgodna z przepisami naprawa, a dopiero potem zabezpieczenie ściany przed kolejnymi uszkodzeniami.
Takie postępowanie pozwala uniknąć dwóch problemów jednocześnie: pogłębiających się strat w ociepleniu i przypadkowego zniszczenia schronienia chronionego ptaka.