Streszczenie artykułu
Szczepienie drzew owocowych pozwala rozmnażać cenne odmiany i zachować ich najważniejsze cechy, takie jak smak owoców, plenność czy odporność. Aby jednak zabieg zakończył się sukcesem, trzeba odpowiednio przygotować materiał do szczepienia. To właśnie zrazy, czyli fragmenty jednorocznych pędów odmiany szlachetnej, stanowią podstawę udanego szczepienia.
Czym są zrazy do szczepienia drzew owocowych?
Zraz to fragment jednorocznego, zdrowego i dobrze zdrewniałego pędu, który po połączeniu z podkładką tworzy przyszłą koronę drzewa. Od jakości pobranego materiału zależy nie tylko przyjęcie się szczepienia, ale także późniejszy wzrost i owocowanie rośliny.
Zrazy pobiera się wyłącznie z drzew zdrowych, silnych, regularnie owocujących i dających wartościowe owoce. Nie warto ścinać pędów z egzemplarzy osłabionych lub porażonych przez choroby, ponieważ mogą one przenieść problemy na nowe drzewo i znacząco zmniejszyć skuteczność szczepienia.
Kiedy pobierać zrazy do szczepienia?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań. Najlepszym terminem pobierania zrazów jest okres spoczynku drzew, czyli przełom listopada i grudnia, jeszcze przed nadejściem silnych mrozów, albo druga połowa lutego i początek marca, zanim ruszy wegetacja. Samo szczepienie wykonuje się najczęściej wiosną, zwykle od kwietnia do maja.
Dlaczego termin ma tak duże znaczenie? Pobrane pędy muszą pozostawać w stanie spoczynku aż do momentu szczepienia. Zbyt późne ich ścięcie, gdy pąki zaczynają się rozwijać, znacznie obniża szanse na powodzenie całego zabiegu.
Jakie pędy nadają się na zrazy?
Nie każdy młody pęd będzie odpowiedni. Najlepiej wybierać jednoroczne przyrosty o średnicy około 5–6 mm, pochodzące z dobrze nasłonecznionej, zewnętrznej części korony. Powinny być zdrowe, dobrze zdrewniałe i posiadać 4–5 dobrze wykształconych pąków.
Największą wartość ma środkowa część pędu, ponieważ znajdujące się tam pąki są zwykle najlepiej rozwinięte. Końcówkę oraz dolny fragment pędu warto odrzucić. Nie należy pobierać zrazów z tzw. wilków, czyli silnych pionowych pędów wyrastających z pnia lub grubych konarów, ponieważ zwykle nie nadają się do szczepienia.
Jak prawidłowo pobierać zrazy?
Do cięcia należy używać ostrego i czystego sekatora lub noża, aby nie uszkodzić tkanek. Pędy ścina się zdecydowanym ruchem, a na drzewie pozostawia krótki czop, z którego w kolejnym sezonie wyrosną nowe przyrosty.
Po pobraniu warto od razu związać zrazy w pęczki i dokładnie opisać odmiany, ponieważ po kilku miesiącach przechowywania rozpoznanie poszczególnych pędów może być bardzo trudne. To prosty krok, który pozwala uniknąć pomyłek podczas wiosennego szczepienia.
Jak przechowywać zrazy do wiosny?
Największym wyzwaniem jest utrzymanie odpowiednich warunków przez kilka miesięcy. Zrazy powinny być przechowywane w temperaturze zbliżonej do 0°C oraz przy umiarkowanej wilgotności. Zbyt wysoka temperatura pobudzi pąki do rozwoju, natomiast zbyt suche powietrze doprowadzi do wyschnięcia pędów. Nadmierna wilgoć z kolei sprzyja rozwojowi pleśni.
W praktyce wielu ogrodników przechowuje zrazy w chłodnej piwnicy, gdzie temperatura utrzymuje się w pobliżu zera. Można także wykorzystać inne chłodne miejsca zapewniające stabilne warunki, pod warunkiem że pędy nie będą narażone ani na przesychanie, ani na przemarzanie.
Jak sprawdzić, czy zrazy nadal nadają się do szczepienia?
Przed rozpoczęciem szczepienia warto dokładnie obejrzeć przechowywane pędy. Dobry zraz ma jędrną, gładką korę bez zmarszczeń i pęknięć, a pąki pozostają uśpione lub są jedynie lekko nabrzmiałe. Takie pędy nadają się do wykorzystania.
Jeżeli kora jest pomarszczona, pęd wyraźnie wysechł, pojawiła się pleśń albo pąki rozpoczęły już intensywny rozwój, taki materiał lepiej odrzucić. W przeciwnym razie ryzyko niepowodzenia szczepienia będzie bardzo duże.
Jakie drzewa najczęściej szczepi się zrazami?
Metoda szczepienia zrazem najlepiej sprawdza się w przypadku jabłoni i grusz, czyli drzew ziarnkowych. W przypadku gatunków pestkowych, takich jak wiśnie, czereśnie czy śliwy, zrazy znacznie trudniej się przyjmują, dlatego częściej stosuje się okulizację wykonywaną latem.
