Streszczenie artykułu
Droga pomidora do Europy rozpoczęła się w Ameryce
Historia pomidora zaczęła się w Ameryce Środkowej i Południowej, gdzie był uprawiany przez Azteków oraz inne ludy prekolumbijskie na długo przed przybyciem Europejczyków. Hiszpańscy konkwistadorzy zetknęli się z nim w XVI wieku i około 1540 roku sprowadzili jego nasiona do Europy. Początkowo nowa roślina wzbudzała ogromne zainteresowanie, przede wszystkim ze względu na niezwykły wygląd intensywnie czerwonych lub żółtych owoców oraz dekoracyjne liście.
Pomidor trafił najpierw do Hiszpanii i Włoch, a następnie stopniowo rozprzestrzeniał się po kolejnych krajach europejskich. Nie oznaczało to jednak, że od razu znalazł miejsce na stołach. Wręcz przeciwnie – przez wiele dziesięcioleci pozostawał bardziej botaniczną ciekawostką niż rośliną użytkową.
Przeczytaj także ▶ Pomidor – właściwości lecznicze i zastosowanie. Czy jedzenie codziennie pomidorów jest zdrowe?
Dlaczego Europejczycy bali się jeść pomidory?
Przez wiele lat pomidor nazywano „zatrutym jabłkiem” (poison apple), ponieważ uważano go za roślinę niebezpieczną dla zdrowia. Największym problemem była przynależność pomidora do rodziny psiankowatych, do której należą również rośliny zawierające silnie trujące alkaloidy, takie jak pokrzyk wilcza jagoda czy lulek czarny. W czasach, gdy wiedza botaniczna była ograniczona, podobieństwo liści i kwiatów wystarczyło, aby uznać nową roślinę za niebezpieczną.
Nieufność dodatkowo wzmacniały pojedyncze przypadki zatruć, które dziś tłumaczy się zupełnie inaczej niż dawniej. Zamożni Europejczycy często spożywali kwaśne pomidory z cynowych talerzy zawierających duże ilości ołowiu. Kwas obecny w owocach powodował uwalnianie metalu do żywności, co prowadziło do zatruć. Winą obarczano jednak sam pomidor, który przez wiele lat zyskał opinię rośliny szkodliwej dla zdrowia.
Najpierw zdobił ogrody, dopiero później trafił do kuchni
Przez długi czas pomidory uprawiano głównie jako rośliny ozdobne. Ich kolorowe owoce przyciągały wzrok, dlatego sadzono je w ogrodach botanicznych oraz przy pałacach i dworach jako egzotyczną ciekawostkę. W niektórych krajach przypisywano im nawet właściwości magiczne lub uznawano za rośliny zwiększające powodzenie w miłości.
Przełom nastąpił przede wszystkim we Włoszech. Tam mieszkańcy stosunkowo szybko przekonali się, że odpowiednio dojrzałe owoce są nie tylko bezpieczne, ale również wyjątkowo smaczne. Z czasem zaczęto wykorzystywać je do przygotowywania sosów, zup oraz dań z makaronem. W kolejnych stuleciach pomidor stał się jednym z filarów kuchni śródziemnomorskiej, a jego popularność zaczęła rozprzestrzeniać się na całą Europę.
Przeczytaj także ▶ Pomidor – to owoc czy warzywo? Odkrywamy tajemnice i wyjaśniamy różnice
Jak pomidor trafił do Polski?
Na ziemiach polskich pomidory pojawiły się stosunkowo późno, początkowo jako rośliny kolekcjonerskie uprawiane w ogrodach magnackich. Dopiero rozwój ogrodnictwa i lepsza znajomość ich wymagań sprawiły, że zaczęły trafiać do szerszego grona ogrodników. W XX wieku stały się już jednymi z najpopularniejszych warzyw uprawianych zarówno w gruncie, jak i pod osłonami.
Dziś trudno znaleźć działkę lub przydomowy ogród bez choćby kilku krzaków pomidorów. Ogromna liczba odmian pozwala wybierać między pomidorami koktajlowymi, malinowymi, bawolim sercem czy odmianami przeznaczonymi do przetworów, a każdy sezon przynosi kolejne nowości hodowlane.
Dlaczego pomidory nie tracą popularności?
Popularność pomidorów wynika z połączenia kilku cech, których trudno szukać w innych warzywach. Są stosunkowo łatwe w uprawie, niezwykle plenne i wszechstronne kulinarnie, a przy odpowiedniej pielęgnacji potrafią owocować przez wiele tygodni. Dodatkowo stanowią cenne źródło witaminy C, potasu oraz likopenu – naturalnego przeciwutleniacza odpowiadającego za czerwone zabarwienie owoców.
Nie bez znaczenia pozostaje także smak. Wiele osób podkreśla, że pomidory zerwane prosto z krzaka znacząco różnią się od tych kupowanych zimą w sklepach. To właśnie możliwość zbierania świeżych, dojrzałych owoców sprawia, że ich uprawa od lat cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem.
Przeczytaj także ▶ Uprawa pomidorów w ogrodzie. Co zrobić, by dobrze rosły i obficie owocowały?
Jak mieć własne pomidory?
Jeżeli planowane jest rozpoczęcie uprawy, warto dopasować odmianę do warunków panujących w ogrodzie. Do uprawy w donicach najlepiej sprawdzają się odmiany koktajlowe i karłowe, natomiast w gruncie doskonale rosną wysokie odmiany wymagające palikowania. Należy zapewnić im słoneczne stanowisko, żyzną glebę oraz regularne podlewanie, unikając moczenia liści, co ogranicza ryzyko chorób grzybowych.
Dobrym rozwiązaniem jest także sadzenie kilku różnych odmian. Dzięki temu zbiory rozciągają się w czasie, a owoce można wykorzystać zarówno do sałatek, jak i do przygotowania przecierów, sosów czy domowych przetworów.
