Czy papugi żyją w Polsce?
W Polsce na wolności żyją papugi, choć nie są to rodzime ptaki. Najczęściej obserwuje się aleksandrettę obrożną (Psittacula krameri), nazywaną potocznie zieloną papugą. To średniej wielkości papuga o intensywnie zielonym upierzeniu, długim ogonie i charakterystycznej czarno-różowej obroży u samców. Gatunek naturalnie występuje w Afryce i Azji Południowej, ale od lat zadomowił się w wielu krajach Europy Zachodniej.
Dziś wiadomo już, że nie są to wyłącznie pojedyncze osobniki widywane przypadkowo. Potwierdzono lęgi w Polsce, co oznacza, że papugi nie tylko przetrwały zimę, ale też przystosowały się do naszych warunków klimatycznych na tyle, by się rozmnażać. To przełomowy moment – z obserwacji incydentalnych przechodzimy do realnej obecności gatunku w środowisku.
Skąd wzięły się zielone papugi w polskich miastach?
Aleksandretty obrożne trafiły do Europy głównie jako ptaki hodowlane. W wielu krajach pierwsze populacje powstały w wyniku ucieczek z prywatnych hodowli i wolier. Z czasem ptaki zaczęły tworzyć stabilne, miejskie kolonie.
W Polsce scenariusz wygląda podobnie. Przez lata pojawiały się doniesienia o pojedynczych obserwacjach w różnych regionach kraju. Dopiero niedawno potwierdzono pierwsze udane lęgi. Znaczenie ma tu również łagodniejszy przebieg zim, szczególnie w dużych miastach, gdzie działa efekt miejskiej wyspy ciepła. Papugi znajdują tam pokarm, schronienie i odpowiednie miejsca do gniazdowania.
To nie jest zjawisko oderwane od europejskiego kontekstu. W wielu metropoliach – od Londynu po Berlin – aleksandretty tworzą już liczne stada. Polska może być kolejnym etapem tej ekspansji.
Gdzie można je spotkać?
Zielone papugi najczęściej pojawiają się w dużych miastach. Obserwowano je m.in. w Warszawie, w regionie kujawsko-pomorskim oraz w innych zurbanizowanych częściach kraju. Wybierają parki, cmentarze, ogrody botaniczne, stare aleje drzew i osiedla z dojrzałym drzewostanem.
Dlaczego właśnie tam? Aleksandretty gniazdują w dziuplach, często zajmując te już istniejące. Stare drzewa z naturalnymi ubytkami stanowią dla nich idealne miejsca lęgowe. W miastach łatwo też o pokarm – korzystają z karmników, zjadają nasiona, owoce, pąki i młode liście.
Jeśli ktoś usłyszy głośny, metaliczny skrzek wysoko w koronach drzew i zobaczy szybko przelatującą, jasnozieloną sylwetkę z długim ogonem – to może być właśnie aleksandretta.
Czy zielone papugi są groźne?
Najwięcej emocji budzi pytanie: czy to gatunek inwazyjny i zagrożenie dla rodzimej przyrody? W wielu krajach Europy aleksandretta obrożna uznawana jest za gatunek obcy o wysokim potencjale ekspansji.
Problem polega na tym, że papugi konkurują o miejsca lęgowe z rodzimymi ptakami dziuplastymi, takimi jak szpaki, kowaliki czy dzięcioły. Są silne, zdeterminowane i potrafią wypierać inne gatunki z zajętych wcześniej dziupli. W sprzyjających warunkach tworzą duże kolonie, co może zaburzać lokalne ekosystemy.
Dodatkowo w krajach, gdzie populacje są liczne, notowano szkody w sadach i uprawach. Na razie w Polsce skala zjawiska jest niewielka, ale eksperci podkreślają, że wczesny etap ekspansji to kluczowy moment do monitorowania sytuacji.
Nie oznacza to jednak, że papugi stanowią bezpośrednie zagrożenie dla ludzi. Nie atakują przypadkowo przechodniów. Mogą być hałaśliwe i agresywne wobec innych ptaków w okresie lęgowym, lecz wobec człowieka zachowują dystans.
Czy przetrwają polskie zimy? Tak, i to coraz częściej
Jeszcze kilka lat temu wydawało się, że polski klimat będzie dla nich barierą nie do pokonania. Tymczasem obserwacje pokazują, że aleksandretty potrafią przetrwać zimę, zwłaszcza w dużych miastach.
Pomaga im dostęp do pokarmu – zarówno naturalnego, jak i tego wykładanego w karmnikach. Korzystają z nasion, owoców ozdobnych drzew, a nawet resztek jedzenia. Ważne jest też grupowe nocowanie – ptaki zbierają się w większe stada, co ułatwia im utrzymanie ciepła i zwiększa bezpieczeństwo.
Jeśli zimy będą nadal łagodniejsze niż kilkanaście lat temu, warunki dla ich dalszego rozwoju staną się jeszcze korzystniejsze.
Co robić, gdy zobaczysz zieloną papugę?
W przypadku spotkania z zieloną papugą warto zachować zdrowy rozsądek. Nie należy celowo dokarmiać ani próbować oswajać dzikich osobników. To nie są porzucone zwierzęta domowe, lecz ptaki funkcjonujące już w środowisku naturalnym.
Najlepszym działaniem jest dokumentowanie obserwacji i przekazywanie informacji ornitologom lub odpowiednim organizacjom przyrodniczym. Dzięki temu możliwe jest monitorowanie liczebności i zasięgu gatunku.
Właściciele ogrodów powinni też dbać o różnorodność nasadzeń i ochronę rodzimych gatunków ptaków. Im silniejszy lokalny ekosystem, tym mniejsze ryzyko, że gatunek obcy całkowicie go zdominuje.
Czy grozi nam inwazja zielonych papug?
Obecnie mówimy o początkowym etapie rozwoju populacji. Potwierdzono pierwsze lęgi, pojawiają się regularne obserwacje w kilku regionach kraju, ale nie można jeszcze mówić o masowej inwazji.
Jednocześnie doświadczenia innych państw pokazują, że ekspansja może przyspieszyć w ciągu kilku–kilkunastu lat, jeśli warunki będą sprzyjające. Dlatego tak ważne jest bieżące śledzenie sytuacji i rzetelna analiza wpływu papug na lokalną przyrodę.
