Planowanie i zakładanie oczka wodnego – krok po kroku

Dlaczego warto założyć oczko wodne?

Woda nadaje ogrodowi nową jakość. Nawilża powietrze, dzięki czemu jest jest rześko i świeżo. Działa jak magnes na kurz i pyłki – to zaleta, gdy ktoś jest alergikiem. Nawet małe oczko stanowi enklawę charakterystycznych roślin i zwierząt. Ponadto w lustrze wody odbija się zieleń, niebo i światło, które może doświetlać dom, gdy jeziorko znajduje się blisko północnych okien.

Gdzie najlepiej zbudować oczko wodne?

Co do lokalizacji zbiornika, wskazówki są następujące:

• w ogrodzie o zróżnicowanej rzeźbie terenu, planuje się go w najniższym miejscu, gdzie i tak gromadzi się woda;
• warto, by znajdował się blisko domu, bo pracująca w nim pompa wymaga zasilania elektrycznego i trzeba doprowadzić doń kable;
• należy też uwzględnić trasy przebiegu rur i przewodów rozmaitych instalacji, by nie uszkodzić ich podczas prowadzenia wykopów;
  
  

• właściwa lokalizacja to również miejsce w miarę dobrze nasłonecznione – ok. 2/3 powierzchni zbiornika powinno być oświetlone, bo większość roślin wodnych preferuje takie stanowisko (pamiętajmy jednak, że intensywne słońce sprzyja rozwojowi glonów i związków szkodliwych dla fauny). Idealnie gdy w pewnej odległości od oczka, od strony południowej, rośnie wysokie drzewo, które rzuca cień w godzinach największego upału;
• jak daleko od oczka będą drzewa, ponieważ ich liście gnijące w wodzie to nie lada problem – najlepiej jeśli w sąsiedztwie zbiornika nie ma liściastych drzew i krzewów, albo rosną po jego zawietrznej stronie;
• widok wody z tarasu lub altany znacznie uprzyjemni wypoczynek jeśli zależy nam, by jeziorko miało naturalistyczny charakter i gościły w nim zwierzęta (jeże, żaby, ślimaki, ważki, ptaki), zaplanujmy je w ustronnym miejscu.
  
  

Oczko wodne w 4 krokach

Krok 1: Planujemy rozmiar i kształt

W każdy ogród w nowoczesnym stylu dobrze wpisze się zbiornik o geometrycznej formie, z utwardzonym całym brzegiem – często jest to szeroki pas nawierzchni, gdzie ustawia się leżaki. Roślinności jest niewiele. Gdy zaś ogród ma sielski charakter, jeziorko (o naturalnym, nieregularnym kształcie, zwykle otacza bujna roślinność, a całość sprawia wrażenie dzieła natury.

Zalecana wielkość to powierzchnia przynajmniej 10 m² i głębokość 1 m (w płytszym nie będą mogły zimować ryby). Ale nie każdy ma tyle miejsca w ogrodzie. Popularne są więc jeziorka zajmujące 6 m², zagłębione na kilkadziesiąt centymetrów (teoretycznie wystarczy nawet 40 cm, jeśli nie zamierzamy uprawiać roślin strefy głębokiej, np. lilii wodnych.

Im zbiornik jest większy, tym mniej pracy wymaga, bo w pewnym stopniu oczyszcza się sam. Ponadto w zbyt płytkim podczas upałów woda mocno się nagrzewa i odparowuje.

Krok 2: Wykopujemy dołek na nieckę

Podczas profilowania kształtu niecki, trzeba pamiętać o paru kwestiach:

• na dnie wykopu przyda się zagłębienie na pompę i donice roślin strefy głębokiej. Zimą będzie to azyl dla ryb. Przed ułożeniem materiału uszczelniającego, dno trzeba oczyścić z kamieni, patyków, a następnie zagęścić;
• w ściankach na różnej głębokości kształtuje się półki o szerokości przynajmniej 30 cm – na mniejszych trudno byłoby ustawić kosze z roślinami;
• przejścia między strefami głębokości powinny być płynne, a zatoczki szerokie;
• łagodnie opadające brzegi łatwiej będzie obsadzić roślinami. Ułatwiają też drobnym zwierzętom dostęp do wody.
  
  

Krok 3: Wykładamy nieckę materiałem uszczelniającym

Wybór materiałów do uszczelniania niewielkich oczek (do 5 m²) jest spory – można użyć gliny, betonu, mat bentonitowych, folii z EPDM lub z PVC, albo gotowej niecki z tworzywa sztucznego (co będzie najprostsze). Jedynie zbiorniki wykończone folią z EPDM bądź z PVC mogą mieć dowolną wielkość (i kształt).

• FOLIA Z PVC
  Folię z PVC układa się na 15-20 cm warstwie piasku, który warto okryć geowłókniną (będzie chronić materiał przed uszkodzeniem). Małe oczka uszczelnia się jednym kawałkiem folii (w sprzedaży są rolki i płachty o szerokości od 2 do 10 m), by uniknąć łączeń. Duże z licznymi zatokami – pasami materiału, które potem scala się klejem do PVC lub zgrzewa gorącym powietrzem. Folia PVC to materiał dość wrażliwy na działanie promieni UV, dlatego trzeba ją przykryć warstwą piasku lub drobnych kamieni (dostępna jest też folia z warstewką drobnego żwiru), albo geowłókniną (ułatwi też podsiąkanie wody do strefy bagiennej, a gdy porośnie glonami, stanie się praktycznie niewidoczna). 
• FORMA Z TWORZYWA SZTUCZNEGO
  Umożliwia szybkie i łatwe wykonanie dość trwałego oczka. Taką specjalną wypraskę osadza się na warstwie piasku w wykopie o analogicznym kształcie. Potem wypełnia wodą do 1/3 wysokości, a następnie przestrzeń pomiędzy niecką a wykopem zasypuje piaskiem.
  
  

• FOLIA EPDM
  Nazywana też geomembraną. Mocna, elastyczna, znacznie trwalsza od produktów z PVC (posłuży kilkadziesiąt lat). Polecana do głębokich zbiorników (powyżej 1,5 m). Choć ułożyć można ją samemu, wzmocnienie dna wykopu betonem trzeba zlecić fachowcom. Po ułożeniu folii w niecce, na dnie usypuje się 3–4 cm warstwę drobnego żwiru i nalewa wodę, a gdy uszczelnienie się dopasuje – brzegi zbiornika wykańcza poprzez obciążenie folii kamieniami i przysypanie jej krańców ziemią.
• GLINA
  Samodzielnie można wykonać nieckę z suszonej mielonej gliny lub niewypalonych cegieł (po napęcznieniu tworzą nieprzepuszczalną warstwę) – dostępnych w cegielniach. Glinę lub cegły układa się na dnie wykopu (ok. 15 cm warstwą), zwilża i ubija. Powstaje jednolita i nieprzepuszczalna powłoka, którą można dodatkowo wysypać żwirem.
• MATA BENTONITOWA
  Wytwarzana z granulatu bentonitowego, umieszczonego między dwiema warstwami włókniny. Bentonit to skała o dużej chłonności (przypominająca glinę), dlatego mata pod wpływem wody pęcznieje, staje się plastyczna i tworzy nieprzepuszczalną, trwałą powłokę. Do jej ułożenia najlepiej zatrudnić specjalistyczną firmę.
• BETON
  Z wylewanego w deskowaniu z reguły powstają płytkie oczka o pionowych lub lekko nachylonych ściankach, bez zróżnicowania poziomów. Siatkobeton pozwala budować jeziorka o skomplikowanym kształcie. W obu przypadkach beton jest odporny na uszkodzenia mechaniczne i zmiany temperatury, ale jego ułożenie należy powierzyć fachowcom.
  
  

Krok 4: Wypełniamy oczko wodą, piaskiem, żwirem

Po napełnieniu niecki wodą, ostatecznym przycięciu folii oraz wsypaniu do oczka odpowiedniego materiału, który będzie stanowić jego dno, budowę oczka można uznać za zakończoną! Pozostaje jego udekorowanie i obsadzenie roślinami. Trzeba też pamiętać, że woda musi być napowietrzana, by mogły w niej żyć nie tylko glony!

Przykład wykonania oczka wodnego z folii

Tekst: Małgorzata Kolmus, zdjęcie tytułowe: Lilianna Jampolska