Black Friday trwa już tygodniami. Sklepy walczą o naszą uwagę i pieniądze
Black Friday przypada w tym roku 27 listopada. Promocje coraz częściej nie ograniczają się do jednego dnia. Zazwyczaj poprzedzają go tygodnie wyprzedaży, a oferty pojawiają się w sklepach internetowych, aplikacjach i mediach społecznościowych. Konsumenci/tki licznie odwiedzają w tym celu również sklepy stacjonarne.
„Ostatnie sztuki” i zegary odliczające czas. Tak sklepy skłaniają nas do zakupów
Mimo rosnącej świadomości społecznych i środowiskowych kosztów nadmiernej konsumpcji, sprzedawcy wciąż wykorzystują coraz bardziej zaawansowane strategie marketingowe i algorytmy, które nie tylko prezentują oferty, ale także wpływają na nasze emocje i decyzje zakupowe. Niektóre z tych rozwiązań mają charakter manipulacyjny. Należą do nich tzw. dark patterns, czyli zwodnicze interfejsy, które utrudniają konsumentom podejmowanie świadomych decyzji, np. poprzez automatycznie zaznaczone dodatkowe usługi, mylące przyciski czy celowo utrudnioną rezygnację z subskrypcji.
Dlaczego kupujemy rzeczy, których nie potrzebujemy? Promocje działają na nasze emocje
Promocje mogą uruchamiać mechanizmy związane z oczekiwaniem nagrody, presją czasu czy obawą przed utratą okazji. Zakupy bywają też sposobem na poprawę nastroju. Przyjemność z przeglądania ofert i kupowania może być jednak krótkotrwała, podczas gdy wydatki i niepotrzebne przedmioty zostają z nami na dłużej.
Kontrola wykazała niepokojące praktyki sprzedawców
W marcu 2026 roku Komisja Europejska opublikowała wyniki kontroli praktyk sprzedażowych w Internecie. Stwierdzono, że:
- 30% skontrolowanych sprzedawców nieprawidłowo informowało o obniżkach cen;
- 18% stosowało techniki wywierania presji, np. liczniki czasu i komunikaty o ograniczonej dostępności;
- 10% sprzedawców stosowało praktykę ujawniania dodatkowych opłat dopiero na późnym etapie zakupu.
Tanie zakupy mogą mieć wysoką cenę. Płaci za nie również środowisko
Black Friday to nie tylko okazja do tańszych zakupów. To także moment, w którym sprzedawcy intensywnie zachęcają nas do kupowania coraz więcej, mimo tego że nadmierna konsumpcja ma konsekwencje dla naszych portfeli, społeczeństwa i środowiska, których nie widać na metce. Każdy produkt wymaga surowców, energii i pracy, a jego produkcja, transport i zagospodarowanie po zużyciu obciążają środowisko.
Problemem są też masowe zwroty produktów zamawianych przez internet na próbę. Wiążą się one z dodatkowym transportem, zużyciem opakowań i energii, a część zwracanych produktów nigdy nie trafia ponownie do sprzedaży. Według szacunków Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) od 22% do 43% ubrań kupionych przez internet i następnie zwróconych przez klientów zostaje zniszczonych, zamiast trafić do kolejnych użytkowników

Jak nie dać się złapać w zakupowe pułapki?
Fundacja Kupuj Odpowiedzialnie przygotowała praktyczny przewodnik, który pokazuje, jak rozpoznawać najczęściej stosowane sztuczki marketingowe i podejmować bardziej świadome decyzje zakupowe. Wyjaśnia m.in., dlaczego odliczające zegary i komunikaty o „ostatnich sztukach” wywołują presję, na co uważać przy płatnościach odroczonych, jak sprawdzać rzeczywistą wysokość obniżek oraz kiedy można odstąpić od zakupu. Podpowiada również, jak unikać impulsywnych zakupów i korzystać z promocji na własnych zasadach.