Nie tylko sadzonki są ryzykowne. Lista jest znacznie dłuższa
Nielegalny przewóz roślin wiąże się nie tylko z ryzykiem utraty wakacyjnej pamiątki. Jeśli Służba Celno-Skarbowa wykryje taki produkt w bagażu osobistym, podróżnemu może grozić kara finansowa – ostrzega Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA), organizator kampanii Plant Health 4 Life.
Wiele osób nie zdaje sobie jednak sprawy, że przepisy obejmują znacznie więcej niż tylko egzotyczne sadzonki. Kontroli podlegają również niektóre warzywa, owoce, nasiona czy kwiaty cięte.
Legalny przewóz roślin do Polski
Każda roślina lub produkt roślinny przywożony spoza Unii Europejskiej musi posiadać świadectwo fitosanitarne wydane przez właściwe organizacje ochrony roślin w kraju pochodzenia. Dokument ten potwierdza, że produkt jest wolny od chorób i szkodników. Dodatkowo przewóz roślin przeznaczonych do sadzenia oraz niektórych owoców i warzyw wymaga zgłoszenia do granicznej kontroli fitosanitarnej. Dotyczy to m.in. papryki, bakłażanów, cytrusów oraz warzyw korzeniowych.
Przepisy te dotyczą nie tylko firm importujących rośliny, ale również osób prywatnych, które chcą przywieźć do domu sadzonkę kupioną podczas wakacji lub inne roślinne pamiątki przeznaczone na własny użytek.
Zgłoszenia dokonuje się za pośrednictwem systemu TRACES NT, wykorzystywanego w całej Unii Europejskiej. Kontrola fitosanitarna jest odpłatna, a jej koszt zależy od rodzaju i ilości przewożonych roślin lub produktów roślinnych.
W Polsce za nadzór nad zdrowiem roślin odpowiada Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN). Inspektorzy prowadzą kontrole graniczne oraz monitorują ryzyko związane z rozprzestrzenianiem się szkodników i chorób roślin. Jak podkreśla PIORiN, nawet niewielka ilość materiału roślinnego przywiezionego z zagranicy może stanowić zagrożenie dla upraw i środowiska naturalnego.
Szkodniki odpowiadają za 40% strat w uprawach żywności
Powód tych ograniczeń jest prosty. Wraz z przewożonymi nasionami, owocami czy sadzonkami mogą przemieszczać się pasażerowie na gapę – organizmy szkodliwe – patogeny, owady czy grzyby. Często są niewidoczne gołym okiem, jednak po przedostaniu się do nowego środowiska stanowią poważne zagrożenie dla lokalnych upraw, ogrodów i ekosystemów.
Skala problemu jest znacząca. Według EFSA szkodniki odpowiadają za około 40% strat w światowych uprawach żywności, a globalne starty ekonomiczne sięgają około 220 miliardów dolarów rocznie.
Eksperci podkreślają, że do ich rozprzestrzeniania przyczyniają się przede wszystkim rozwój handlu międzynarodowego oraz intensywny ruch turystyczny.
Problem często zaczyna się od pozornie niewinnej decyzji. Do walizki trafia owoc kupiony przed odlotem, gałązka zabrana z górskiej wycieczki albo dekoracja znaleziona na lokalnym targu.
„Spoza UE” oznacza nie tylko egzotyczne kierunki
Wbrew powszechnemu przekonaniu przepisy fitosanitarne nie dotyczą wyłącznie dalekich, egzotycznych kierunków. Tymczasem obowiązują one w przypadku wszystkich państw spoza Unii Europejskiej.
Organizatorzy kampanii przypominają, że wymogi fitosanitarne obejmują również rośliny importowane między innymi z Norwegii, Islandii, Wielkiej Brytanii czy Turcji.
Więcej informacji na temat kampanii można znaleźć na stronie: https://www.efsa.europa.eu/pl/plh4l
